Si mund të kërkojnë qytetarët informacion publik nga komuna?

Udhëzues praktik për të drejtën e qasjes në informacione me karakter publik

Në një shoqëri demokratike, qytetarët kanë të drejtë të dinë se si funksionojnë institucionet publike, si merren vendimet dhe si shpenzohen paratë publike.

Por çfarë ndodh kur informacioni që kërkon një qytetar nuk gjendet në faqen e internetit të komunës?

Në këtë rast, qytetari nuk duhet të mbetet vetëm te kërkimi online. Ligji i jep të drejtën që të kërkojë zyrtarisht informacionin nga institucioni që e posedon atë.

Kjo e drejtë rregullohet nga Ligji për Qasje të Lirë në Informacionet me Karakter Publik, i cili zbatohet edhe ndaj organeve të komunave. Ligji përcakton kushtet, mënyrën dhe procedurën për ushtrimin e kësaj të drejte.

Kush mund të kërkojë informacion?

E drejta për qasje në informacione me karakter publik u takon personave fizikë dhe juridikë.

Kjo do të thotë se një qytetar nuk ka nevojë të jetë gazetar, aktivist, përfaqësues i një organizate apo ekspert për të kërkuar informacion.

Për shembull, një qytetar mund të kërkojë informacion për:

Buxhetin: sa para janë planifikuar dhe sa janë shpenzuar për një aktivitet ose projekt.
Prokurimet publike: cilat kompani kanë fituar kontrata dhe sa është vlera e kontratave.
Projektet komunale: cilat projekte janë planifikuar, sa kushtojnë dhe nëse janë realizuar.
Vendimet e Këshillit: çfarë ka vendosur Këshilli i Komunës për një çështje të caktuar.
Subvencionet: sa mjete janë ndarë dhe kush ka përfituar.
Dokumentet publike: kopje të vendimeve, kontratave, raporteve apo dokumenteve të tjera që janë informacione me karakter publik.

A duhet qytetari të shpjegojë pse e kërkon informacionin?

Jo.

Qytetari nuk duhet të justifikojë interesin e tij për informacionin. Ajo që është e rëndësishme është që kërkesa të jetë e qartë dhe të përcaktojë se çfarë informacioni kërkohet.

Sa më konkrete të jetë kërkesa, aq më e lehtë është për institucionin të identifikojë informacionin dhe të përgjigjet.

Për shembull, në vend të: „Dua informacion për shpenzimet e komunës.“

është më mirë të kërkohet: „Ju lutem të më dërgoni informacion për shumën e planifikuar dhe shumën e realizuar për mirëmbajtjen e hapësirave publike në Komunën e Tetovës gjatë vitit 2025, si dhe kopjet e dokumenteve përkatëse.“

Si mund të bëhet kërkesa?

Ligji mundëson që kërkesa për qasje në informacion të bëhet me shkrim, në mënyrë elektronike ose me gojë, në përputhje me procedurën e përcaktuar me ligj.

Megjithatë, për një qytetar është më praktike që kërkesa të bëhet me shkrim ose elektronikisht, sepse kështu ekziston dëshmi se kur është dorëzuar dhe çfarë është kërkuar.

Komuna e Tetovës ka një seksion të posaçëm për Informacionet me Karakter Publik, ku qytetarët mund të gjejnë dokumentacionin dhe formularët përkatës.

Formulari për kërkesë: Komuna e Tetovës – Informacione me karakter publik

Faqja e Komunës përmban edhe informacione për personat përgjegjës dhe mënyrën e paraqitjes së kërkesës.

Çfarë duhet të përmbajë kërkesa?

Kërkesa duhet të jetë mjaftueshëm e qartë që institucioni të mund të kuptojë saktë se çfarë informacioni kërkohet.

Në praktikë, qytetari duhet të tregojë identitetin dhe kontaktin e tij, institucionin të cilit i drejtohet dhe informacionin konkret që kërkon.

Gjithashtu, është mirë të përcaktohet se në çfarë forme dëshirohet informacioni, për shembull si dokument elektronik, kopje ose përmes inspektimit të dokumentit.

Sa kohë ka Komuna për t’u përgjigjur?

Ky është një nga elementet më të rëndësishme të procedurës.

Sipas nenit 21 të Ligjit për Qasje të Lirë në Informacionet me Karakter Publik, poseduesi i informacionit duhet të përgjigjet menjëherë dhe më së voni brenda 20 ditëve nga dita e pranimit të kërkesës.

Në raste të caktuara, afati mund të zgjatet deri në 30 ditë. Kjo mund të ndodhë, ndër të tjera, kur kërkohet qasje e pjesshme ose kur informacioni i kërkuar është shumë voluminoz.

Nëse afati zgjatet, institucioni duhet ta njoftojë kërkuesin në mënyrë elektronike sa më shpejt, por jo më vonë se shtatë ditë nga pranimi i kërkesës.

Prandaj, qytetari duhet ta ruajë dëshminë e dorëzimit të kërkesës, sepse prej asaj date fillojnë të llogariten afatet.

Çfarë duhet të bëjë Komuna pasi të marrë kërkesën?

Komuna, si posedues i informacionit, ka detyrimin të veprojë sipas procedurës së përcaktuar me ligj.

Ajo duhet ta shqyrtojë kërkesën, të përcaktojë nëse e posedon informacionin dhe, kur ekzistojnë kushtet ligjore, t’i mundësojë qytetarit qasje në informacion.

Institucionet publike duhet gjithashtu të kenë persona të autorizuar për ndërmjetësim me informacionet me karakter publik.

Qëllimi i ligjit është që institucionet të jenë të hapura dhe transparente dhe t’u mundësojnë personave fizikë dhe juridikë ushtrimin e së drejtës për qasje në informacion.

Çfarë ndodh nëse Komuna nuk e posedon informacionin?

Nëse informacioni nuk është në posedim të institucionit ku është dorëzuar kërkesa, procedura parashikon që kërkesa të trajtohet në përputhje me kompetencat dhe poseduesin përkatës të informacionit.

Për qytetarin kjo është e rëndësishme, sepse nuk duhet të mbetet pa përgjigje vetëm për shkak se kërkesa i është drejtuar një institucioni që nuk e posedon informacionin.

A mundet Komuna ta refuzojë kërkesën?

Po, por jo në mënyrë arbitrare.

Ligji parashikon raste të caktuara kur qasja në informacion mund të kufizohet, për shembull për shkak të mbrojtjes së të dhënave personale, informacionit të klasifikuar, procedurave të caktuara hetimore apo interesave të tjera të mbrojtura me ligj.

Megjithatë, kufizimi i qasjes duhet të ketë bazë ligjore.

Kur vetëm një pjesë e dokumentit përmban informacion të mbrojtur, mund të zbatohet qasja e pjesshme, në mënyrë që pjesa tjetër e dokumentit të vihet në dispozicion të qytetarit.

Çfarë ndodh nëse Komuna nuk përgjigjet?

Nëse kalojnë 20 ditët dhe Komuna nuk përgjigjet, ose nëse afati është zgjatur ligjërisht dhe kalojnë 30 ditët pa përgjigje, kemi të bëjmë me atë që njihet si “heshtje e administratës”.

Në këtë rast qytetari ka të drejtë të kërkojë mbrojtje juridike dhe të paraqesë ankesë pranë Agjencisë për Mbrojtjen e së Drejtës për Qasje të Lirë në Informacionet me Karakter Publik.

Agjencia pranon ankesa edhe kur institucioni nuk ka vepruar brenda afatit ligjor, si dhe në rastet kur kërkesa është refuzuar.

Ankesa duhet të paraqitet brenda 15 ditëve pas skadimit të afatit ligjor, ose brenda 15 ditëve nga marrja e përgjigjes apo vendimit, në varësi të rastit.

Formulari për ankesë: Agjencia – Formulari për ankesë

A paguhet informacioni?

Qasja në informacionin publik është pa pagesë.

Megjithatë, mund të kërkohen shpenzime materiale për kopje, fotokopje, transkriptime ose regjistrime elektronike, veçanërisht kur kërkohet një sasi e madhe informacioni.

Kjo do të thotë se qytetari nuk paguan për vetë të drejtën e qasjes, por në raste të caktuara mund të ketë shpenzime materiale për përgatitjen e dokumenteve.

Çfarë duhet të bëjë qytetari në praktikë?

Kontrollo nëse informacioni tashmë është publikuar.
Përcakto saktë se çfarë informacioni kërkon.
Dorëzo kërkesën me shkrim ose elektronikisht dhe ruaj dëshminë e dorëzimit.
Prit përgjigjen brenda 20 ditëve, përveç rasteve kur afati zgjatet në mënyrë të ligjshme.
Nëse Komuna e zgjat afatin, kontrollo nëse të ka njoftuar brenda shtatë ditëve.
Nëse nuk merr përgjigje ose kërkesa refuzohet, shqyrto mundësinë e ankesës pranë Agjencisë.

Kjo procedurë i jep qytetarit një mjet konkret për të kërkuar informacion, edhe atëherë kur informacioni nuk është lehtësisht i qasshëm në internet.

Pse është e rëndësishme kjo e drejtë?

Qasja në informacionet me karakter publik nuk është vetëm një procedurë administrative.

Ajo u mundëson qytetarëve të kontrollojnë se si funksionojnë institucionet, si përdoren paratë publike dhe si merren vendimet që ndikojnë në jetën e tyre.

Për një të ri në Tetovë, kjo mund të nënkuptojë të drejtën për të pyetur sa ka kushtuar një projekt, sa para janë shpenzuar për një aktivitet, kush ka marrë një kontratë publike ose çfarë ka vendosur Këshilli i Komunës.

Në fund, parimi është i thjeshtë:

Qytetari ka të drejtë të kërkojë informacionin. Institucioni ka detyrim të veprojë sipas ligjit.

Burime dhe formularë

Autori: Angel Stojanovski

Ky aktivitet mbështetet nga Iniciativa për Demokraci Dixhitale CIVICUS (DDI)