Rrugë, ujësjellës dhe kanalizime: çfarë është realizuar dhe çfarë është ende në proces?
Infrastruktura rrugore dhe komunale ka qenë një nga fushat më të dukshme të investimeve të Komunës së Tetovës gjatë vitit 2026. Nga njoftimet e Komunës, publikimet e kryetarit Bilall Kasami, dokumentet zyrtare dhe raportimet për projektet infrastrukturore, gjatë vitit janë evidentuar një numër i konsiderueshëm ndërhyrjesh në rrugë, ujësjellës dhe kanalizime, si në zonat urbane, ashtu edhe në vendbanimet rurale.
Deri në shtator 2026 mund të dokumentohen të paktën 14 rrugë ose segmente rrugore të përfunduara ose të promovuara si të përfunduara. Ky numër nuk duhet të konsiderohet si bilanc përfundimtar i të gjitha punimeve të vitit, pasi disa projekte janë ende në realizim dhe të dhënat përfundimtare për realizimin e buxhetit publikohen pas përfundimit të vitit.
Projektet e përfunduara
Një nga projektet më të rëndësishme është rikonstruksioni i rrugës “Shtipska”. Projekti përfshiu 680 metra rrugë, asfaltim, kanalizim atmosferik, trotuare, ndriçim publik, sinjalistikë dhe kyçje të reja në ujësjellës. Projekti është realizuar me mbështetje të Ministrisë së Transportit dhe pjesëmarrje të Komunës së Tetovës.
Në lagjen Drenovec janë përfunduar katër rrugë: “152”, “153”, “154” dhe “155”. Sipas të dhënave të publikuara për projektin, bëhet fjalë për një rrjet prej rreth 996 metrash rrugë të rikonstruktuar.
Një tjetër projekt i promovuar gjatë vitit është rikonstruksioni i rrugës “Sami Frashëri”, ndërsa është përfunduar edhe asfaltimi i rrugës 145.
Në zonën e Cetinsk, punimet kanë përfshirë rrugët “Mihajllo Rajçeviç” dhe “Risto Antevski”, së bashku me ndërhyrje në infrastrukturën nëntokësore, kanalizimin atmosferik dhe ujësjellësin. Për rrugën “Mihajllo Rajçeviç” është raportuar më pas edhe për përfundimin e punimeve.
Një ndërhyrje tjetër më e gjerë është realizuar në lagjen “Ajduçka”, ku janë rikonstruktuar gjashtë rrugë: “Aleksandar Zdravkovski”, “Zheleznichka”, “Gjoce Simoski”, “Predrag Jançevski”, “Dervish Cara” dhe “Rruga 118”.
Këto projekte tregojnë se një pjesë e konsiderueshme e investimeve është përqendruar në rikonstruksionin e rrugëve ekzistuese dhe përmirësimin e infrastrukturës urbane.
Investime edhe në fshatra
Investimet nuk janë kufizuar vetëm në qytetin e Tetovës.
Në Xhepçisht është përfunduar një rrugë e re me gjatësi mbi 600 metra. Përveç asfaltimit, projekti ka përfshirë edhe ujësjellës të ri, kanalizim atmosferik dhe kanalizim fekal.
Në Reçicën e Vogël janë raportuar ndërhyrje në ujësjellës, kanalizim dhe asfaltim, ndërsa punimet në rrugët 169 dhe 170 kanë qenë pjesë e projekteve infrastrukturore që vazhdonin gjatë vitit.
Punime dhe investime të planifikuara ose të realizuara janë evidentuar edhe në vendbanime të tjera rurale, përfshirë Shipkovicën, Porojin, Reçicën e Madhe, Veshallën, Brodecin, Sellcën, Llacën, Lisecin, Gajren, Saraqinën dhe Falishtin. Dokumentet e Komunës për planifikimin e vitit 2026 përfshijnë projekte të ndryshme infrastrukturore në këto zona.
Kjo tregon se infrastruktura rurale nuk është trajtuar vetëm si çështje asfaltimi. Në disa projekte, ndërhyrjet përfshijnë edhe ujësjellës, kanalizim fekal dhe kanalizim atmosferik.
Investime në ujësjellës dhe kanalizime
Një pjesë tjetër e rëndësishme e infrastrukturës është ajo që nuk shihet gjithmonë në sipërfaqe.
Në dokumentet e planifikimit të Komunës për vitin 2026 janë përfshirë, ndër të tjera, projekte për ndërtimin e kanalizimit fekal në rrugën “Ljubo Momirovski”, ndërtimin e rrjetit të kanalizimit atmosferik jashtë zonës ndërtimore të Tetovës dhe ndërtimin e rrjetit të kanalizimit në drejtim të fshatit Falishtë. Për këto projekte në dokumentet zyrtare janë paraparë edhe shuma konkrete buxhetore.
Këto investime janë të rëndësishme sepse një rrugë e re ose e rikonstruktuar nuk është domosdoshmërisht investim i plotë nëse infrastruktura nëntokësore mbetet e vjetërsuar.
Sa është planifikuar të investohet?
Në buxhetin e vitit 2026, Komuna e Tetovës ka planifikuar një numër të konsiderueshëm investimesh kapitale. Përveç projekteve rrugore, programet përfshijnë edhe infrastrukturë komunale, ujësjellës dhe kanalizime.
Megjithatë, është e rëndësishme të bëhet dallimi mes mjeteve të planifikuara dhe mjeteve të realizuara.
Fakti që një shumë është paraparë në buxhet nuk do të thotë automatikisht se e njëjta shumë është shpenzuar ose se projekti është përfunduar.
Për të vlerësuar një investim duhet të shihen së bashku buxheti, kontrata, procedura e prokurimit, vlera përfundimtare dhe realizimi i projektit.
Sa e lehtë është për qytetarin ta ndjekë këtë proces?
Këtu paraqitet një sfidë e rëndësishme për transparencën.
Komuna publikon dokumente në faqen e saj zyrtare, përfshirë Fletoret Zyrtare, dokumente, projekte dhe materiale të tjera.
Megjithatë, buxhetet e projekteve, procedurat e tenderimit, kontratat, ndryshimet e kontratave dhe afatet e realizimit nuk janë gjithmonë të qasshme shpejt dhe në një formë të thjeshtë për publikun.
Për një qytetar që dëshiron të kontrollojë një rrugë të caktuar, shpesh duhet të kalojë nëpër disa dokumente dhe burime të ndryshme për të gjetur përgjigjet: sa është planifikuar, sa është tenderuar, kush e ka fituar kontratën, kur ka filluar projekti, kur duhet të përfundojë dhe sa ka kushtuar në fund.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për projektet infrastrukturore, sepse qytetari nuk duhet të ketë vetëm informacionin se “rruga është bërë”, por edhe informacionin se si është realizuar investimi publik.
Afatet e projekteve dhe vonesat
Një tjetër element që meriton vëmendje janë afatet e përcaktuara për përfundimin e punimeve.
Në një projekt publik, kontrata zakonisht përcakton afatin e realizimit. Për këtë arsye, për një vlerësim të plotë duhet të krahasohet afati i paraparë me datën reale të përfundimit.
Në raste të caktuara mund të ketë vonesa, ndryshime të afateve ose zgjatje të punimeve. Kjo mund të ndodhë për arsye të ndryshme teknike, procedurale apo të tjera të parashikuara në kontratë. Por për publikun është e rëndësishme që këto ndryshime të jenë të dokumentuara dhe të shpjeguara qartë.
Prandaj, kur një projekt përfundon më vonë se afati fillestar, pyetja nuk duhet të jetë vetëm “Pse u vonua?”, por edhe “Çfarë parashikonte kontrata, a është ndryshuar afati, pse është ndryshuar dhe a ka pasur ndryshim të vlerës së kontratës?”
Çfarë duhet të shohë një qytetar për çdo projekt?
Një mënyrë më e plotë për të vlerësuar investimet publike do të ishte që për secilin projekt qytetari të mund të gjejë lehtësisht:
Buxhetin e projektit, procedurën e tenderimit, kompaninë fituese, vlerën e kontratës, datën e fillimit, afatin e përfundimit, ndryshimet eventuale të kontratës dhe statusin aktual të projektit.
Këto të dhëna do ta bënin shumë më të lehtë krahasimin mes asaj që është planifikuar dhe asaj që është realizuar.
Çfarë tregon bilanci i deritanishëm?
Deri në shtator 2026, të dhënat publike tregojnë një aktivitet të konsiderueshëm në ndërtimin dhe rikonstruksionin e rrugëve, me projekte në pjesë të ndryshme të qytetit dhe në vendbanime rurale.
Mund të dokumentohen të paktën 14 rrugë ose segmente rrugore të përfunduara ose të promovuara si të përfunduara, ndërsa projekte të tjera janë ende në realizim.
Në të njëjtën kohë, investimet përfshijnë edhe ujësjellës dhe sisteme të kanalizimit, ndërsa dokumentet e planifikimit tregojnë se një numër projektesh të tjera janë paraparë për vitin 2026.
Megjithatë, numri i rrugëve të përfunduara nuk mjafton për të dhënë një vlerësim të plotë të investimeve publike. Për këtë nevojitet edhe transparencë e plotë mbi kostot, tenderët, kontratat dhe afatet.
Në fund të vitit, një vlerësim më i plotë do të mund të bëhet duke krahasuar projektet e planifikuara me ato të realizuara dhe duke parë se sa nga fondet e parashikuara në buxhet janë shpenzuar realisht.
Në këtë mënyrë, qytetari mund të kalojë nga pyetja “Sa rrugë janë ndërtuar?” te një pyetje më e rëndësishme për llogaridhënien publike:
“Sa ka kushtuar investimi, si është zgjedhur realizuesi, kur është dashur të përfundojë dhe a është realizuar ashtu siç ishte planifikuar?”
Autori: Angel Stojanovski
Ky aktivitet mbështetet nga Iniciativa për Demokraci Dixhitale CIVICUS (DDI)