Улици, водовод и канализација: што е реализирано и што сè уште е во тек?
Патната и комуналната инфраструктура беше една од повидливите области на инвестиции на Општина Тетово во текот на 2026 година. Од објавите на Општината, информациите на градоначалникот Биљал Касами, официјалните документи и извештаите за инфраструктурните проекти, во текот на годината се евидентирани бројни интервенции во улици, водовод и канализација, како во урбаните, така и во руралните средини.
До септември 2026 година можат да се документираат најмалку 14 улици или патни делници кои се завршени или се промовирани како завршени. Овој број не треба да се смета за конечен биланс на сите работи во текот на годината, бидејќи дел од проектите сè уште се во реализација, а конечните податоци за извршувањето на буџетот се објавуваат по завршувањето на годината.
Завршени проекти
Еден од позначајните проекти е реконструкцијата на улицата „Штипска“. Проектот опфати 680 метри улица, асфалтирање, атмосферска канализација, тротоари, јавно осветлување, сообраќајна сигнализација и нови приклучоци на водоводната мрежа. Проектот е реализиран со поддршка од Министерството за транспорт и учество на Општина Тетово.
Во населбата Дреновец беа завршени четири улици: „152“, „153“, „154“ и „155“. Според објавените податоци за проектот, станува збор за околу 996 метри реконструирани улици.
Друг проект промовиран во текот на годината е реконструкцијата на улицата „Сами Фрашери“, а завршено е и асфалтирањето на улицата 145.
Во населбата Цетинска, работите ги опфатија улиците „Михајло Рајчевиќ“ и „Ристо Антевски“, заедно со интервенции на подземната инфраструктура, атмосферската канализација и водоводната мрежа. За улицата „Михајло Рајчевиќ“ подоцна беше објавено и дека реконструкцијата е завршена.
Друг поголем проект е реализиран во населбата „Ајдучкo“, каде што беа реконструирани шест улици: „Александар Здравковски“, „Железничка“, „Ѓоце Симоски“, „Предраг Јанчевски“, „Дервиш Цара“ и „Улица 118“.
Овие проекти покажуваат дека значаен дел од инвестициите е насочен кон реконструкција на постојните улици и подобрување на урбаната инфраструктура.
Инвестиции и во селата
Инвестициите не беа ограничени само на градот Тетово.
Во Џепчиште беше завршена нова улица долга над 600 метри. Освен асфалтирањето, проектот опфати и нова водоводна мрежа, атмосферска и фекална канализација.
Во Мала Речица беа објавени интервенции во водоводот, канализацијата и асфалтирањето, додека работите на улиците 169 и 170 беа дел од инфраструктурните проекти кои продолжија во текот на годината.
Планирани или реализирани инфраструктурни активности се евидентирани и во други рурални населени места, меѓу кои Шипковица, Порој, Џепчиште, Голема Речица, Мала Речица, Вешала, Бродец, Селце, Лаце, Лисец, Гајре, Сараќино и Фалише. Во официјалните документи на Општината за планирањето за 2026 година се вклучени различни инфраструктурни проекти во овие подрачја.
Ова покажува дека руралната инфраструктура не се третира само како прашање на асфалтирање. Во одредени проекти се опфатени и водовод, фекална и атмосферска канализација.
Инвестиции во водовод и канализација
Друг важен дел од инфраструктурата е оној што не секогаш е видлив на површината.
Во документите за планирање на Општината за 2026 година се вклучени, меѓу другото, проекти за изградба на фекална канализација на улицата „Љубо Момировски“, изградба на атмосферска канализациона мрежа надвор од градежното подрачје на Тетово и изградба на канализациона мрежа кон патот за селото Фалиште. Во официјалните документи за овие проекти се предвидени и конкретни буџетски средства.
Овие инвестиции се важни бидејќи нова или реконструирана улица не претставува целосно инфраструктурно решение доколку подземната инфраструктура остане стара или несоодветна.
Колку е планирано да се инвестира?
Во буџетот за 2026 година, Општина Тетово планирала значителен број капитални инвестиции. Покрај патните проекти, програмите опфаќаат и комунална инфраструктура, водовод и канализација.
Сепак, важно е да се направи разлика меѓу планирани средства и реализирани средства.
Фактот дека одреден износ е предвиден во буџетот автоматски не значи дека истиот износ е потрошен или дека проектот е завршен.
За да се оцени една инвестиција, потребно е заедно да се разгледаат буџетот, договорот, постапката за јавна набавка, конечната вредност и реализацијата на проектот.
Колку е лесно граѓанинот да го следи процесот?
Тука се појавува важен предизвик за транспарентноста.
Општината објавува документи на својата официјална веб-страница, вклучувајќи Службени гласници, документи, проекти и други материјали.
Сепак, буџетите на проектите, постапките за јавни набавки, договорите, измените на договорите и роковите за реализација не секогаш се лесно и брзо достапни за јавноста во едноставна и разбирлива форма.
За граѓанин кој сака да провери конкретна улица, често е потребно да се пребаруваат повеќе документи и различни извори за да се добијат одговори на прашањата: колку било планирано, колкава била тендерската вредност, која компанија го добила договорот, кога започнал проектот, кога требало да заврши и колку чинел на крајот.
Ова е особено важно кај инфраструктурните проекти, бидејќи граѓанинот не треба да ја има само информацијата дека „улицата е направена“, туку и информацијата како е реализирана јавната инвестиција.
Роковите на проектите и доцнењата
Друг елемент кој заслужува внимание се роковите утврдени за завршување на работите.
Кај еден јавен проект, договорот обично го утврдува рокот за реализација. Затоа, за целосна проценка потребно е да се спореди предвидениот рок со реалниот датум на завршување.
Во одредени случаи може да има доцнења, промени на роковите или продолжување на работите. Тоа може да се случи од различни технички, процедурални или други причини предвидени во договорот. Но за јавноста е важно ваквите промени да бидат документирани и јасно објаснети.
Затоа, кога еден проект завршува подоцна од првично предвидениот рок, прашањето не треба да биде само „Зошто доцнеше?“, туку и „Што предвидуваше договорот, дали рокот бил променет, зошто бил променет и дали имало промена на вредноста на договорот?“
Што треба да може да види граѓанинот за секој проект?
Подетална проценка на јавните инвестиции би била можна доколку за секој проект граѓанинот лесно може да ги најде:
Буџетот на проектот, постапката за јавна набавка, избраната компанија, вредноста на договорот, датумот на започнување, рокот за завршување, евентуалните измени на договорот и моменталниот статус на проектот.
Овие податоци би овозможиле многу полесно да се спореди она што било планирано со она што навистина било реализирано.
Што покажуваат досегашните резултати?
До септември 2026 година, јавно достапните податоци покажуваат значителна активност во изградбата и реконструкцијата на улиците, со проекти во различни делови на градот и во руралните населени места.
Може да се документираат најмалку 14 завршени или како завршени промовирани улици или патни делници, додека други проекти сè уште се во реализација.
Истовремено, инвестициите опфаќаат и водовод и канализациони системи, додека планските документи покажуваат дека за 2026 година се предвидени и дополнителни инфраструктурни проекти.
Сепак, бројот на завршени улици не е доволен за целосна проценка на јавните инвестиции. За тоа е потребна целосна транспарентност за трошоците, тендерите, договорите и роковите.
На крајот на годината може да се направи посеопфатна проценка со споредување на планираните и реализираните проекти и со увид во тоа колкав дел од предвидените буџетски средства навистина бил потрошен.
На тој начин, граѓанинот може да премине од прашањето „Колку улици се изградени?“ кон поважно прашање за јавната отчетност:
„Колку чинела инвестицијата, како е избран изведувачот, кога требало да биде завршена и дали е реализирана според планот?“
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)