Кога Општина Тетово планира да изгради училиште, да реконструира улица, да изгради канализација или да инвестира во спортски објект, средствата минуваат низ постапки за јавни набавки. За граѓаните, овие постапки често изгледаат сложено, со документи, табели, вредности и технички термини.
Но, во суштина, прашањето е едноставно: Колку средства се планирани, што ќе се набави, кој ќе го реализира и колку чини договорот?
Општина Тетово има посебна единица за јавни набавки, која, меѓу другото, го подготвува годишниот план за јавни набавки, тендерската документација и договорите и ја следи реализацијата на нарачките согласно склучените договори. Во финансиската структура на Општината е предвидена и контрола на реализацијата на договорите и проверка на финансиската документација, вклучувајќи фактури, нарачки, испратници и приемни документи.
Тоа значи дека јавната набавка не завршува со објавувањето на избраната компанија. Процесот продолжува со реализацијата на договорот и финансиската контрола на она што е купено или изградено.
Од буџетот до договорот
Поедноставено, една јавна набавка може да се следи преку неколку чекори: се идентификува потребата, се планира во рамките на јавните набавки, се објавува постапката, компаниите доставуваат понуди, се врши избор и потоа се склучува договор.
За граѓанинот е важно да се направи разлика меѓу неколку видови суми. Еден документ може да ја покажува проценетата вредност на набавката, друг понудата на компанијата, а друг вредноста на потпишаниот договор. Овие суми не треба автоматски да се третираат како иста работа.
Подеднакво важна е разликата помеѓу вредноста на договорот и реално платениот износ. Ако договорот има одредена вредност, тоа не значи дека целата сума е платена во моментот кога договорот е потпишан.
Токму затоа, кога се анализираат јавните средства, треба да се следат не само договорите, туку и нивната реализација.
Договор од 155 милиони денари за училиштето „Гоце Стојчевски“
Еден од договорите со висока вредност што Општина Тетово ги склучила во 2025 година е договорот за изградба на објектот на ООУ „Гоце Стојчевски“, втора фаза.
Според објавените податоци од 26 ноември 2025 година, Општина Тетово склучила договор со компанијата АК Инвест ДООЕЛ Тетово во вредност од 155.209.095 денари, што во објавениот извор е наведено како 2.523.725 евра.
Ова е конкретен склучен договор, а не само проценета сума наведена во планот за јавни набавки.
Сепак, и во овој случај треба да се направи разлика: износот од 155.209.095 денари е објавената вредност на договорот, а не автоматски износот што можеме да кажеме дека Општината веќе го платила.
Над 130 милиони денари за патот Лисец–Попова Шапка
Друг значаен договор се однесува на изградбата на споредниот пат, односно патната врска Лисец–Попова Шапка.
Според податоците објавени на 20 ноември 2025 година, Општина Тетово склучила договор со компанијата Пелагонија АД Гостивар во вредност од 130.160.255 денари, што во истиот извор е наведено како 2.116.427 евра.
И во овој случај станува збор за вредноста на договорот. За да се утврди колку реално било платено до одреден датум, потребни се финансиските податоци за реализација на договорот.
Инвестиции во спортски објекти
Во 2025 година Општина Тетово склучила и договори за изградба на спортски објекти во училиштата.
На 17 ноември 2025 година било објавено дека Општината склучила договор со компанијата Вивинт ДООЕЛ Скопје за изградба на спортска сала и затворен базен во ООУ „Наим Фрашери“. Вредноста на договорот е 61.117.971 денари, односно 993.788 евра, според објавениот извор.
Договор со истата вредност, 61.117.971 денари, е склучен и со компанијата Еуровија ДООЕЛ Желино за програмата за изградба на спортска сала и затворен базен во ООУ „Кирил и Методиј“.
Така, само овие два договора за спортски објекти претставуваат номинална вредност од вкупно 122.235.942 денари.
Четири договори, над 408 милиони денари
Ако ги собереме само четирите договори наведени погоре – објектот на ООУ „Гоце Стојчевски“, патот Лисец–Попова Шапка и двата договора за спортски објекти – номиналната вредност на договорите изнесува: 408.605.094 денари.
Овој износ е математички збир на објавените вредности на четирите договори и не треба да се претставува како износ што Општината веќе го платила.
Ова е важна точка при читањето на јавните набавки. Кога договорот е склучен на 100 милиони денари, тоа ни ја покажува вредноста на договорот. За да кажеме дека „Општината потрошила 100 милиони денари“, треба да имаме доказ за соодветните извршени плаќања.
Што покажуваат податоците за компаниите?
Една анализа објавена од Бирото за јавни набавки во својот извештај за 2025 година покажува дека одредени економски оператори добиле значителен дел од договорите за јавни набавки во Општина Тетово.
Во извештајот се наведуваат, меѓу другите, Пелагонија АД Гостивар, со склучени договори во вредност од 206.382.336 денари, АК Инвест ДООЕЛ Тетово, со 155.209.095 денари, како и Еко-Пеу ДООЕЛ Тетово, со 112.585.905 денари. Извештајот ја прикажува и вкупната вредност на договорите склучени со анализираните економски оператори.
Овие податоци се значајни бидејќи доаѓаат од институционален извор и не покажуваат само еден тендер, туку поширока слика за договорите за јавни набавки.
Сепак, фактот дека една компанија добила повеќе договори или висока вкупна вредност на договори сам по себе не значи дека имало неправилности. За таков заклучок треба да се анализира секоја постапка, бројот на понудувачи, критериумите за избор, договорот и начинот на реализација.
Зошто е важно да се разликува договорот од плаќањето?
За граѓанинот, една од најлесните грешки е да види одреден износ во тендерот и автоматски да го смета за потрошени средства.
Но договорот може да има вредност од 155 милиони денари, додека плаќањата може да се вршат во фази, согласно реализацијата на работите и условите од договорот.
Затоа, сериозната анализа на јавните расходи треба да се обиде да го следи целиот синџир: колку било планирано, колкава била вредноста на тендерот, кој победил, колкава била вредноста на договорот, што е реализирано и колку е платено.
Општина Тетово на својата веб-страница објавува документи поврзани со буџетот, договорите за јавни набавки и годишниот план за јавни набавки. Официјалната страница исто така ги опишува надлежностите на финансиските и единиците за јавни набавки во подготовката, контролата и следењето на реализацијата на овие постапки.
Што може да провери граѓанинот?
За да разбере еден јавен расход, граѓанинот не мора да биде експерт за јавни набавки. Може да започне со неколку основни прашања: Што се набавува или гради? Колкава е проценетата вредност? Колкава е вредноста на договорот? Кој го добил договорот? Колку компании конкурирале? Што е определено со договорот? Кога треба да заврши работата? И, најважно, дали е реализирано она што е платено?
Овие прашања го олеснуваат читањето на јавните документи.
Во случајот со Општина Тетово, објавените податоци за 2025 година покажуваат дека јавните набавки опфаќаат големи проекти во образованието, инфраструктурата и спортот. Само четирите договори анализирани во овој напис имаат комбинирана вредност од над 408 милиони денари.
Но, самата бројка не покажува дали средствата се искористени добро. За тоа е потребен уште еден чекор: проверка на реализацијата.
Транспарентноста започнува кога граѓанинот може да ги следи парите
Транспарентниот систем на јавни набавки не треба само да овозможи пронаоѓање на еден договор. Тој треба да му овозможи на граѓанинот да ја следи историјата на еден јавен расход од почеток до крај.
Од моментот кога една потреба ќе биде внесена во планот, преку објавувањето на тендерот, понудите на компаниите, изборот на победникот и потпишувањето на договорот, па сè до реализацијата и плаќањето.
На тој начин, административниот документ станува информација што граѓанинот може да ја разбере и користи.
На крајот, најважното прашање не е само „Колку пари се планирани?“. Прашањето е: „Што е реализирано со овие пари?“
За граѓаните на Тетово, одговорот на ова прашање е суштински за разбирање на тоа како се користи општинскиот буџет и каква конкретна корист добиваат граѓаните од јавните расходи.
Извори
- Општина Тетово – документи за буџетот, договорите и годишниот план за јавни набавки.
- Општина Тетово – структура и надлежности на финансиските и единиците за јавни набавки.
- Биро за јавни набавки – извештај за јавните набавки: податоци за склучените договори и економските оператори, вклучувајќи ги Пелагонија, АК Инвест и Еко-Пеу.
- еМагазин – договорот за ООУ „Гоце Стојчевски“: податоци за договорот од 155.209.095 денари со АК Инвест.
- еМагазин – договорот Лисец–Попова Шапка: податоци за договорот од 130.160.255 денари со Пелагонија АД Гостивар.
- еМагазин – договорот за ООУ „Наим Фрашери“: податоци за договорот од 61.117.971 денари со Вивинт.
- еМагазин – договорот за ООУ „Кирил и Методиј“: податоци за договорот од 61.117.971 денари со Еуровија.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)