Поддршката за маргинализираните групи во Тетово опфаќа финансиска помош за семејствата во економски тешка состојба, лицата со попреченост, постарите лица и заедниците кои се соочуваат со ризик од социјална исклученост. Општинските документи за 2025 и 2026 година содржат програми за овие категории, а во текот на 2026 година беа објавени и иницијативи за подобрување на пристапноста на јавните простори и развој на социјалните услуги. Сепак, за да се оценат резултатите, неопходно е да се направи разлика меѓу планираните средства, реалните расходи и бројот на граѓани кои добиле поддршка.
Социјалниот буџет: Што покажуваат бројките?
Во програмата на Општина Тетово за 2025 година се предвидени неколку посебни категории на финансирање за социјална заштита. Според општинската програма за социјална заштита за 2025 година (Службен гласник бр. 17, објавен на 31 декември 2024 година, страница 75 од документот), планирани се 2,5 милиони денари за финансиска помош на семејства со ниски приходи, лица со попреченост, постари лица и други групи изложени на социјален ризик.
Во истата програма се предвидени 3 милиони денари за поддршка на лицата со попреченост, 1 милион денари за локалните невладини организации кои работат во областа на социјалната заштита и 1 милион денари за едукативни и превентивни програми. За еднократна финансиска помош во форма на ваучери за лица изложени на социјален ризик се предвидени дополнителни 3 милиони денари.
Овие пет категории изнесуваат вкупно 10,5 милиони денари планирани за 2025 година. Оваа сума ги опфаќа само наведените категории и не го претставува нужно вкупниот социјален буџет на општината. Исто така, планираните средства не се доказ дека целата сума навистина била потрошена.
За 2026 година, Општина Тетово ја објави новата програма за активности во областа на социјалната заштита во Службен гласник бр. 24, објавен на 31 декември 2025 година. Програмата за социјална заштита започнува на страницата 60 од PDF-документот, додека програмата за вклучување на ромската заедница и другите маргинализирани групи се наоѓа на страниците 66-67. Ова е релевантниот документ за планирањето во 2026 година.
Лицата со попреченост: Пречки во јавните простори
Покрај финансиската помош, важен проблем за лицата со попреченост е пристапот до тротоарите и јавните институции. Во прилог објавен во септември 2026 година, ТВ21 ги обработи проблемите со движењето во Тетово и општинската акција за спуштање на тротоарите.
Според известувањето, во Тетово се регистрирани околу 650 лица со попреченост. Во написот се наведуваат пречки на тротоарите и тешкотии при пристапот до институциите, меѓу кои Центарот за социјална работа и Тетовската клиничка болница. Општината соопштила дека започнала акција за создавање попристапни премини за лицата кои користат инвалидски колички.
Оваа интервенција има цел да го подобри физичкиот пристап до јавните простори. Сепак, во известувањето не се наведени вкупните трошоци за работите, бројот на приспособени локации или бројот на лица кои директно имале корист. Поради тоа, финансиското влијание на оваа мерка не може да се пресмета само врз основа на објавените информации.
Услуги за помош и нега во домот
Друга иницијатива се однесува на обезбедување социјални услуги за лицата на кои им е потребна поддршка во секојдневниот живот. На 3 март 2026 година, Општина Тетово објави јавен повик за услугата за помош и нега во домот.
Според соопштението, проектот се реализира во соработка со Министерството за социјална политика, демографија и млади, додека Здружението на граѓани „Милениум“ од Тетово е вклучено како давател на услугата. Проектот се поддржува преку грант од Светската банка.
Ваквите услуги можат да бидат особено важни за постарите лица, лицата со попреченост и граѓаните на кои им е потребна помош во секојдневните активности. Сепак, во јавниот повик не се наведени бројот на лица кои досега ја добиле услугата, вкупната вредност на финансирањето за нејзиното спроведување во Тетово или износот што е директно покриен од општинскиот буџет.
Вклучување на ромската заедница и другите маргинализирани групи
За 2026 година, Општина Тетово ја усвои годишната програма за работа насочена кон вклучување на ромската заедница и другите социјално маргинализирани групи. Програмата е дел од Службениот гласник на Општина Тетово бр. 24, на страниците 66-67 од PDF-документот.
Усвојувањето на програмата покажува дека социјалното вклучување на овие групи е дел од институционалното планирање на општината. Сепак, за да се оцени нејзиното спроведување, потребни се податоци за реализираните активности, потрошените средства и бројот на корисници. Самото постоење на програма не е доволно за да се докаже дека сите планирани мерки се спроведени.
Што покажуваат јавно достапните податоци?
Општинскиот документ за 2025 година предвидува 10,5 милиони денари во пет категории поврзани со социјалната поддршка. За 2026 година постои нова општинска програма за социјална заштита и програма за вклучување на ромската заедница и другите маргинализирани групи. Во текот на 2026 година беа објавени и иницијативи за подобрување на пристапноста за лицата со попреченост и развој на услугите за помош и нега во домот.
Сепак, идентификуваните податоци не даваат целосен преглед на реалните расходи за сите категории во текот на 2025 и 2026 година. Недостасуваат и обединети податоци за бројот на семејства кои добиле финансиска помош, корисниците на ваучери, лицата кои ги користеле социјалните услуги и конкретните резултати од програмите за вклучување.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)