Од капитални инвестиции до јавен превоз, образование и јавни услуги: што покажува споредбата меѓу 2025 и 2026 година?
Ако буџетот на една општина се гледа како своевидна мапа на нејзините приоритети, споредбата меѓу 2025 и 2026 година покажува дека Тетово не го сменило целосно својот правец, туку дел од вниманието го пренасочува од изградба на инфраструктура кон начинот на кој таа инфраструктура се користи и функционира во секојдневниот живот.
Инфраструктурата и понатаму зазема значаен дел од општинските приоритети. Во буџетот за 2025 година, Општина Тетово планираше околу 48,5 милиони евра, од кои околу 16,5 милиони евра беа предвидени за капитални инвестиции. Според МИА, овие средства вклучуваа и околу 11,5 милиони евра од средствата поврзани со унгарскиот кредит. Меѓу проектите беа наведени патната инфраструктура, атмосферската канализација, подобрувањето на водоснабдувањето и инвестициите во училишни објекти.
За 2026 година, усвоен е буџет од околу 44,7 милиони евра. Според Алсат, повеќе од 17 милиони евра се предвидени за капитални инвестиции. Сумата за капитални инвестиции е поголема, но тоа не значи автоматски дека Општината има повеќе средства на располагање во целина. Споредбата на буџетите треба да се прави внимателно, бидејќи структурата на финансирањето и надворешните средства се разликуваат од година во година.
И самите документи на Општината покажуваат дека во 2026 година во фокусот остануваат инвестициите во патишта, водоснабдување, канализација, училишта и урбани проекти. Буџетот и програмите за 2026 година се објавени во официјалните документи на Општина Тетово.
Оттука, доколку некој очекуваше 2026 година да донесе целосно отстапување од досегашниот модел, бројките не го потврдуваат тоа. Изградбата и капиталните инвестиции остануваат централен дел од општинската политика. Разликата повеќе се гледа во видот на услугите што се обидуваат да се надградат врз оваа инфраструктура.
Еден од највидливите примери е јавниот превоз. На крајот на 2025 година, Советот на Општина Тетово ја донесе одлуката за бесплатен јавен превоз за учениците од основните и средните училишта. На почетокот на 2026 година започна и распределбата на RFID картички. Според СДК, мерката опфати околу 14.500 ученици.
За едно семејство, ова е конкретна мерка што може да ги намали месечните трошоци. За еден млад човек, значењето е пошироко. Јавниот превоз определува колку лесно може да стигне до училиште, спортски активности, центарот на градот или културен настан.
Но тука постои разлика меѓу политичкото ветување и практичната примена. Во текот на кампањата, бесплатниот јавен превоз беше претставуван како мерка со поширок опфат. Во реализацијата, тој не стана универзален. Порталб известуваше дека бесплатниот превоз се применува за учениците и одредени категории според условите утврдени од Општината.
Ова не го негира значењето на мерката за учениците, но покажува дека постои разлика меѓу почетната политичка порака и моделот што се спроведува. Дополнително, студентите на двата универзитета во Тетово не беа опфатени со почетната шема на ист начин, што е особено релевантно за град со голем број студенти.
Во јуни, Општината презеде уште еден чекор со воведување бесплатна линија за жителите на Бродец, Вешала и Бозовце. Порталб известуваше дека линијата има цел да ги поврзе овие планински населени места со Тетово.
Покрај јавниот превоз, во 2026 година е направен и чекор кон долгорочно планирање на урбаниот транспорт. Општината го претстави Планот за мобилност 2026–2036. Според Коха, документот анализира околу 120 страници проблеми поврзани со сообраќајот во Тетово и предлага мерки за паркирањето, уличната мрежа, проширувањето на булеварите и алтернативните форми на транспорт.
Самиот план ги идентификува зголемениот број возила, загадувањето, недостигот на инфраструктура за пешаци и велосипедисти и оптовареноста на уличната мрежа како дел од проблемите со кои се соочува градот.
Ова е промена повеќе во начинот на планирање отколку во досегашните резултати. Тетово сега има документ што го разгледува урбаниот транспорт во период од десет години, но останува прашањето колкав дел од предложените мерки ќе се претворат во конкретни и финансирани проекти.
Проблемите со водоснабдувањето и канализацијата исто така остануваат меѓу поголемите и подолгорочни инвестиции. Ова се проекти кои обично немаат иста видливост како изградбата на нов булевар, но нивното влијание врз градот е значително.
Проектот за инфраструктура за отпадни води предвидува изградба на пречистителна станица со капацитет од 95.152 еквивалент-жители. Според IRD Engineering, проектот има цел да го зголеми опфатот со канализациска инфраструктура и да го реши проблемот со неконтролираното испуштање отпадни води во водните текови.
Овие инвестиции се значајни, но истовремено покажуваат и еден стар проблем на Тетово: значителен дел од средствата сè уште се насочуваат кон решавање на основните инфраструктурни недостатоци. За град кој сака да се позиционира како модерен урбан центар, фактот што водоснабдувањето и канализацијата и понатаму се меѓу главните капитални проекти покажува дека основната инфраструктура сè уште не е целосно консолидирана.
Во образованието, промената е нешто поинаква. Наместо дискусијата да се ограничи само на изградба на објекти, Општината усвои Стратегија за развој на образованието 2025–2030. Стратегијата на Општина Тетово за развој на образованието 2025–2030 е објавена во официјалните документи на Општината. Таа, меѓу другото, предвидува изградба и модернизација на училишни објекти, инвестиции во спортски простории и создавање услови за настава во една смена.
ТВ21/ТВ-Шења известуваше за целите на стратегијата, меѓу кои се нови училишни објекти, затворени базени, спортски сали и проширување на одредени училишта.
Но и тука постои разлика меѓу стратешкиот документ и реалноста на терен. Во септември 2026 година, Порталб известуваше дека детекторите за чад предвидени за училишните тоалети сè уште не биле поставени, а рокот бил продолжен до 2027 година. Примерот е релативно мал во однос на вкупниот буџет, но покажува поширок проблем: не секоја најавена мерка стигнува до граѓаните со исто темпо.
Уште поголем пример е проектот за Театар и библиотека. Проектот влезе во 12-тата година од изградбата и, според податоците објавени од Коха, до крајот на 2025 година физичката реализација достигнала околу 31,5 проценти. За 2026 година беа предвидени нови средства, но според изјавите поврзани со проектот, тие не беа доволни за негово завршување.
Овој проект е важен пример за тоа како треба да се читаат политиките за јавни инвестиции. Општината може да има голем број проекти на листата, но бројот на планирани проекти не е исто што и бројот на завршени проекти. За граѓанинот, најважно е инвестицијата да биде завршена и објектот да почне да се користи.
Во таа смисла, 2026 година не може едноставно да се опише како година на целосна промена на приоритетите. Попрецизно, станува збор за година во која продолжуваат инфраструктурните приоритети од претходниот период, додека паралелно се додаваат нови политики во јавниот превоз, мобилноста и јавните услуги.
За младите, промената се мери повеќе преку услугите отколку преку милионите евра
За еден млад човек во Тетово, буџет од 44 или 48 милиони евра е апстрактна бројка. Она што е важно е што реално се менува во секојдневниот живот.
Бесплатниот превоз за учениците е конкретна промена. Планот за мобилност може да биде значаен доколку донесе повеќе простор за пешаци и велосипедисти. Стратегијата за образование може да има ефект доколку се претвори во функционални училишта и подобри услови. Инвестициите во канализацијата можеби не се видливи на фотографии, но се суштински за град кој сака да ги реши своите еколошки проблеми.
Истовремено, постојат причини за внимателност при користењето на терминот „развој“. Голем буџет автоматски не значи и голем развој. Тоа го покажува и историјата на проекти кои со години се планираат, но се реализираат бавно.
Друга важна точка е дека капиталните инвестиции се само еден дел од буџетот. Значителен дел од општинските средства се користат за тековни расходи, плати, услуги и други обврски. Затоа, вредноста на еден буџет не може да се мери само според сумата на најавените проекти.
На крајот, разликата меѓу 2025 и 2026 година повеќе личи на делумно поместување отколку на целосен пресврт. Тетово продолжува со силна инфраструктурна агенда, но сега се обидува да ја надополни со политики кои се подиректно поврзани со функционирањето на градот.
Одговорноста повеќе не е само да се утврдат приоритетите. Тие веќе се запишани во буџети, стратегии и планови.
Главниот тест е реализацијата. Дали проектите ќе бидат завршени во предвидените рокови? Дали новите услуги ќе функционираат одржливо? Дали студентите и младите кои не се опфатени со сегашните шеми ќе добијат поголем пристап до јавните услуги? И дали Тетово по неколку години ќе биде град со подобри услови за живеење, или само град со повеќе проекти наведени во официјалните документи?
Одговорот нема да се најде во усвоениот буџет. Ќе се види во она што навистина ќе биде завршено и функционално на терен.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)