Општината е институцијата што е најблиску до граѓаните. За разлика од централните институции, кои се занимаваат со национални политики, општините се грижат за прашањата што директно влијаат врз секојдневниот живот на граѓаните. Од локалните улици, јавното осветлување, одржувањето на парковите, урбанистичкото планирање и поддршката на училиштата, па сè до спортот, културата, заштитата на животната средина и локалниот економски развој – сето тоа се области во кои општината има значајна улога.
Иако речиси секој граѓанин барем еднаш имал контакт со општината, малкумина знаат како таа функционира, кој ги носи одлуките, кој ги спроведува и како е организирана општинската администрација.
Познавањето на организацијата на општината е првиот чекор кон активно граѓанство. Кога знаеме како функционира локалната самоуправа, полесно знаеме каде да се обратиме за одреден проблем, како да предложиме идеи за нашата заедница и како да бараме отчетност од јавните институции.
Општината – нивото на власт најблиску до граѓаните
Во Република Северна Македонија, општините се единици на локалната самоуправа. Тоа значи дека тие имаат законски утврдени надлежности за управување со голем број јавни услуги на својата територија.
Општина Тетово е надлежна за урбанистичко планирање, локален економски развој, одржување на комуналната инфраструктура, заштита на животната средина, основното и средното образование, културата, спортот, младинските политики, дел од социјалната заштита, како и за многу други услуги што директно влијаат врз квалитетот на животот на граѓаните.
За да ги реализира овие надлежности, општината е организирана преку неколку органи и професионална администрација, каде што секој има јасно утврдени задачи и одговорности.
Градоначалникот – извршен орган на општината
Градоначалникот е извршен орган на општината и ја претставува општината пред граѓаните и пред другите институции.
Тој се избира директно од граѓаните на локални избори што се одржуваат на секои четири години. Секој граѓанин со право на глас има можност да гласа за кандидатот за кој смета дека најдобро ќе ја води општината. Доколку во првиот круг ниту еден кандидат не го добие потребното мнозинство согласно изборното законодавство, се организира втор круг меѓу двајцата кандидати со најголем број освоени гласови.
Улогата на градоначалникот не е само претставничка. Тој раководи со општинската администрација, се грижи за спроведување на одлуките на Советот на Општината, го предлага буџетот, ги координира инвестициите, управува со општинскиот имот и обезбедува јавните услуги да функционираат непречено.
Покрај тоа, градоначалникот соработува со Владата, министерствата, другите општини, меѓународните организации и донаторите со цел обезбедување инвестиции и проекти кои придонесуваат за развојот на Тетово.
Советот на Општината – гласот на граѓаните
Покрај градоначалникот, многу важна улога во локалната самоуправа има и Советот на Општината.
Советот е претставнички орган на граѓаните и го сочинуваат советници избрани на локалните избори. За разлика од градоначалникот, советниците се избираат според пропорционален изборен систем. Тоа значи дека политичките партии и независните листи добиваат советнички места во зависност од бројот на освоени гласови.
Советот на Општина Тетово брои 31 советник, кои имаат четиригодишен мандат и ги претставуваат интересите на граѓаните во процесот на донесување одлуки.
Често се смета дека Советот е само место каде што се водат политички дебати. Во реалноста, тоа е институцијата каде што се носат најважните одлуки за општината. Советот го усвојува буџетот, урбанистичките планови, годишните програми за работа, одлуките за капитални инвестиции, општинските акти и други стратешки документи што влијаат врз развојот на градот.
Воедно, Советот врши надзор над работата на градоначалникот и општинската администрација. Преку јавни седници, разгледување извештаи и советнички прашања, тој обезбедува институциите да работат во интерес на граѓаните и во согласност со законите.
Општинската администрација – моторот што ја движи општината
Иако политичките одлуки ги носат градоначалникот и Советот, нивната реализација ја спроведува општинската администрација.
Администрацијата е составена од административни службеници, правници, економисти, архитекти, инженери, ИТ-специјалисти, експерти за животна средина, инспектори и други професионалци кои секојдневно работат за да обезбедат квалитетни услуги за граѓаните.
Работата на администрацијата не се одвива само на шалтерите. Голем дел од активностите се реализираат на терен, преку планирање на проекти, надзор над инвестиции, контрола на спроведувањето на законите, подготовка на стратешки документи и координација на јавните услуги.
За да биде поефикасна, администрацијата на Општина Тетово е организирана во сектори и специјализирани единици, при што секој има јасно дефинирани надлежности. Во следниот текст од оваа серија детално ќе ги претставиме сите сектори на Општина Тетово, нивните надлежности и услугите што ги обезбедуваат.
Кој раководи со секторите?
Едно од најчестите прашања е кој ги именува раководителите на секторите и дали тие се избираат од граѓаните.
Одговорот е – не.
Раководителите на секторите не се избираат на избори, ниту ги избира Советот на Општината. Тие ги именува градоначалникот, согласно Законот за локална самоуправа, Законот за административни службеници и актите за внатрешна организација на општината.
Нивна задача е да ја организираат работата на секторите, да го координираат персоналот, да го следат извршувањето на работните задачи и да обезбедат администрацијата да функционира професионално и ефикасно.
Во пракса, тие претставуваат врска меѓу политичкото раководство на општината и професионалната администрација.
Како се донесуваат одлуките?
Секоја поважна одлука поминува низ неколку фази. Најпрво, општинската администрација ги подготвува анализите, документите и предлозите. Потоа, градоначалникот ги разгледува и, доколку станува збор за прашања што се во надлежност на Советот, ги доставува на расправа и усвојување на седница на Советот.
По нивното усвојување, општинската администрација е задолжена за нивната практична реализација. На овој начин се воспоставува соработка меѓу администрацијата, градоначалникот и Советот, при што секој има јасно определена улога и одговорност.
Зошто е важно младите да ја познаваат општината?
Често се зборува дека младите треба да бидат поактивни во јавниот живот. Но, активното учество започнува со информираноста. Тешко е да се предложат промени или да се бара одговорност ако не знаеме кој ги носи одлуките и како функционира институцијата што е надлежна за нив.
Кога младите ја познаваат организацијата на општината, тие можат да учествуваат во јавни консултации, да ги следат седниците на Советот, да покренуваат граѓански иницијативи, да комуницираат со надлежните служби и да бараат поголема транспарентност во користењето на јавните средства.
Токму тоа е суштината на локалната демократија – граѓаните да не бидат само корисници на јавните услуги, туку и активни учесници во развојот на својата заедница.
Познавањето на општината е првиот чекор кон активно граѓанство
Општина Тетово не е само институција каде што се издаваат документи или се поднесуваат барања. Таа е институцијата што го планира развојот на градот, управува со јавните средства, инвестира во инфраструктурата, го поддржува образованието, културата и спортот и создава услови за локален економски развој.
Колку подобро ја разбираме организацијата и функционирањето на општината, толку полесно можеме да ги разбереме и одлуките што се носат во наше име. Познавањето на локалната самоуправа не е само корисна информација – тоа е основа за активно граѓанство и за создавање потранспарентна, поодговорна и подемократска заедница.
Во следниот текст ќе ја претставиме детално општинската администрација на Општина Тетово, сите нејзини сектори, нивните надлежности и услугите што секојдневно им ги обезбедуваат на граѓаните.
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)