Транспарентноста на локалната власт не се мери само според бројот на документи објавени на официјалната веб-страница на општината. Таа се мери според можноста граѓаните да ги разберат одлуките, да знаат како се трошат јавните пари, навреме да добиваат одговори и да влијаат врз прашањата што го определуваат нивното секојдневие. За Општина Тетово, како и за секоја друга општина во Северна Македонија, предизвикот е транспарентноста да не остане само формална обврска, туку да стане постојана практика на информирање, консултирање и отчетност пред граѓаните.
На локално ниво, одлуките за буџетот, јавниот превоз, одржувањето на улиците, урбанистичкото планирање, образованието, социјалната заштита и општинските услуги директно влијаат врз животот на граѓаните. Затоа, информациите за тоа како се носат овие одлуки, кои приоритети се финансираат и какви резултати се постигнуваат не треба да бидат разбирливи само за администрацијата или финансиските експерти. Тие треба да бидат достапни за секој граѓанин што сака да знае како функционира неговата општина.
Колку е транспарентна Општина Тетово во споредба со другите општини?
За да се оцени транспарентноста на Општина Тетово, важно е да се користат независни показатели што овозможуваат споредба. Една од оценките објавени во текот на 2026 година е Индексот на транспарентност на локалната самоуправа за 2025 година, изработен од Транспаренси Интернешнл-Македонија.
Ова пилот-истражување опфатило осум општини, при што била избрана најголемата општина според бројот на жители во секој плански регион. Тетово било една од нив. Оценувањето се засновало на прашалник со 91 прашање и ги анализирало веб-страниците, документите, одговорите на барањата за слободен пристап до информации, функционирањето на администрацијата и пристапот на граѓаните до услугите. Методологијата и изборот на општините се објаснети во целосниот извештај на Транспаренси Интернешнл-Македонија, страници 4-6 од PDF-документот.
Според резултатите објавени во Индексот на локална транспарентност за 2025 година, страница 7 од извештајот, рангирањето на осумте општини е следново:
- Битола – 67 поени
- Велес – 60 поени
- Штип – 55 поени
- Струмица – 54 поени
- Куманово – 51 поен
- Аеродром – 49 поени
- Тетово – 43 поени
- Охрид – 39 поени
Просекот на осумте оценети општини изнесувал 52 поени. Со 43 поени, Тетово било под просекот на оваа група и се нашло на претпоследното место, пред Охрид. Резултатите укажуваат дека постои значителен простор за подобрување на транспарентноста и отчетноста, особено во објавувањето целосни информации и во начинот на кој граѓаните можат да ги користат.
Важно е да се нагласи дека станува збор за пилот-оценување на осум општини, а не за рангирање на сите општини во државата. Затоа, резултатот на Тетово треба да се разбере како споредба со другите седум општини опфатени со истражувањето, а не како национално рангирање на сите општини.
Друг показател е Индексот на активна транспарентност за 2025 година, кој го мери проактивното објавување определени категории информации од страна на институциите. Според резултатите објавени од Open Data на 16 септември 2025 година, Тетово остварило 81,4 проценти и се нашло на 59 место во вкупното рангирање на опфатените институции. Во 2024 година резултатот изнесувал 80,6 проценти, според Индексот на активна транспарентност за 2024 година.
На прв поглед, овој резултат изгледа попозитивен од резултатот на индексот за локална транспарентност. Сепак, двете оценувања не го мерат истото. Индексот на активна транспарентност се фокусира на проактивното објавување информации, додека оценувањето на Транспаренси Интернешнл пошироко ги разгледува и пристапот до услуги, одговорите на барањата, работата на Советот и учеството на јавноста.
Затоа, резултатите не треба директно да се споредуваат како да станува збор за исто мерење. Тие покажуваат дека транспарентноста има повеќе димензии и дека релативно добар резултат во објавувањето информации не ја исклучува потребата од подобрувања во други области.
Објавувањето документи автоматски не значи дека граѓаните лесно ги разбираат одлуките, добиваат одговори или влијаат врз локалните политики. Транспарентноста треба да се оценува и според она што општината го објавува и според начинот на кој информациите се користат и овозможуваат вистинска отчетност.
Пристап до јавни информации: законско право и институционална одговорност
Секој граѓанин има право да бара информации за работата на јавните институции. Ова право е засновано врз Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер и важи и за општините.
На официјалната веб-страница на Општина Тетово постои посебен дел за информации од јавен карактер. Таму се објавени информации за лицата одговорни за посредување при остварувањето на ова право, начините за поднесување барања, образец за барање, образец за жалба и постапките за обработка на барањата.
Ова е важна почетна точка за граѓаните што сакаат да побараат документи или податоци што не можат да ги најдат на официјалната веб-страница. Но, самото постоење обрасци и процедури не е доволно. Функционалниот систем треба да му овозможи на граѓанинот лесно да разбере каде да се обрати, какви информации може да побара и што да направи ако не добие одговор.
Според Агенцијата за заштита на правото на слободен пристап до информации од јавен карактер, вообичаениот законски рок за одговор е 20 дена. Во случаите кога е потребно повеќе време, рокот може да се продолжи до 30 дена, согласно законски утврдените услови, а барателот треба да биде известен за продолжувањето во соодветниот рок.
Овие рокови не треба да се толкуваат како посакувано време за секој одговор. Кога информацијата е подготвена и може веднаш да се достави, институцијата треба да настојува да ја обезбеди без непотребно одложување.
Но, колку брзо одговара Општина Тетово во практиката? Индексот на локална транспарентност за 2025 година дава важен податок: во рамките на тестирањето спроведено од Транспаренси Интернешнл-Македонија, до општините опфатени со оценувањето биле испратени барања за пристап до јавни информации. Според извештајот, страница 11 од PDF-документот, сите општини, освен Охрид, одговориле навреме. Тоа значи дека Тетово одговорило во вообичаениот рок во рамките на ова конкретно тестирање.
Сепак, овој резултат не покажува колку денови во просек ѝ се потребни на општината за да одговори на секое барање. За таква оценка се потребни детални статистички податоци за сите барања примени и обработени во текот на годината.
Дополнителни податоци дава Индексот на активна транспарентност за 2025 година. Според резултатите објавени од Open Data, општините опфатени со оценувањето одговарале на барањата за јавни информации во просек за 21 ден, во споредба со 15 дена во претходната година. Само 54 проценти од оценетите институции одговориле во законскиот рок од 20 дена.
Овој податок се однесува на оценетите институции во целина и не треба да се толкува како просечно време за одговор на Општина Тетово. Сепак, покажува дека брзината на одговарање останува предизвик на институционално ниво и дека транспарентноста не подразбира само објавување документи, туку и навремено постапување по барањата на граѓаните.
Кога станува збор за транспарентноста на Тетово, прашањето не е само дали општината има одговорно лице или ги почитува формалните процедури. Важно е да се знае и колку барања се примаат годишно, колку од нив добиваат одговор во законскиот рок, колку се одбиваат, колку жалби се поднесуваат и колку денови во просек се потребни за да се добие информација.
Објавувањето на овие статистики би било значаен чекор кон поголема отчетност. Општината може секоја година да објавува едноставен извештај со бројот на барања, просечното време за одговор, процентот на барања обработени во законскиот рок и најчестите причини за одбивање или доцнење.
Проактивно објавување: граѓаните не треба да го бараат секој документ посебно
Пристапот до јавни информации не треба да функционира само преку индивидуални барања. Транспарентната општина треба однапред да објавува што е можно повеќе информации од јавен интерес, без да чека граѓаните, новинарите или граѓанските организации да ги побараат.
Во оваа категорија спаѓаат усвоениот буџет и неговите измени, извештаите за реализација на буџетот, договорите и јавните набавки, одлуките на Советот, записниците од седниците, годишните програми, извештаите за работа, субвенциите, грантовите, договорите со економските оператори и извештаите за реализација на проектите.
Општината треба да објавува и информации за услугите што ги нуди: потребни документи за поднесување барање, рокови, такси, контакти, работно време, услови за остварување право и постапки за жалба. Ова е особено важно за граѓаните што немаат правни познавања или искуство со јавната администрација.
На старата официјална веб-страница на општината може да се најдат, на пример, буџетските документи и граѓанскиот буџет на Тетово. Граѓанскиот буџет е особено важен бидејќи има цел да ги претстави општинските финансии во поедноставен формат и да им помогне на граѓаните да разберат како се планираат и користат јавните средства.
Но, документите треба да бидат ажурирани, организирани според години и теми, лесни за пронаоѓање и достапни во формати што можат да се отворат и користат. Важен документ поставен во стара архива, објавен само како нечитлив скениран документ или сместен во нејасна категорија може формално да биде достапен онлајн, но во практиката да биде недостапен за многу граѓани.
Во извештајот на Транспаренси Интернешнл-Македонија, во делот за буџетот на страница 9 од PDF-документот, се нагласува дека буџетите на општините се објавени, но не секогаш во читливи формати што лесно се пребаруваат. Во некои случаи тие се прикажани како скенирани документи, што го отежнува пребарувањето, копирањето и анализата на податоците.
Затоа, транспарентноста не завршува со објавување PDF-документ. Потребен е јасен систем во кој граѓанинот брзо ќе може да најде информација за проект, договор, одлука или услуга, без да мора да пребарува низ многу веб-страници и технички документи.
Општинскиот буџет: граѓаните имаат право да знаат каде одат нивните пари
Една од најважните области на транспарентноста е општинскиот буџет. Буџетот не е само финансиски документ за администрацијата. Тој е одраз на приоритетите на општината и покажува кои потреби на граѓаните се финансираат, колку средства се издвојуваат за секоја област и што треба да се постигне.
Кога општината издвојува средства за јавен превоз, образование, улици, осветлување, хигиена, социјална заштита или спорт, граѓаните треба да можат да ја разберат не само планираната сума, туку и причината за нејзиното издвојување и очекуваните резултати.
На пример, ако општинската програма предвидува одредена сума за одржување на улиците, јавноста треба да може да види кои улици се планирани за интервенција, кои работи се договорени, колку чинат и дали се завршени. Ако се издвојуваат средства за јавен превоз, граѓаните треба да можат да видат колку автобуси се на располагање, колку чини услугата, кои линии се опфатени и дали се планирани нови инвестиции.
Истата логика важи и за социјалната помош. Износот предвиден во буџетот автоматски не значи дека средствата се потрошени или дека помошта стигнала до планираните граѓани. Затоа треба да се објавуваат одобрените износи, фактичките расходи, корисниците според категории и резултатите од програмите, притоа почитувајќи ја приватноста и заштитата на личните податоци.
Разликата меѓу планираниот и реализираниот буџет е суштинска. Ако општината планира да инвестира одредена сума во проект, но реализира само дел од неа, јавноста треба да знае зошто се случило тоа, дали проектот доцнел, дали договорот бил изменет и какво влијание имало тоа врз граѓаните.
За поголема буџетска транспарентност, Општина Тетово може да објавува периодични извештаи со едноставни табели што покажуваат:
- Колку средства се одобрени за секоја област.
- Колку средства се потрошени до определен датум.
- Колку средства останале непотрошени.
- Кои проекти се завршени, кои се во тек, а кои доцнат.
- Колку чинеле проектите и какви конкретни резултати донеле за граѓаните.
- Кои измени биле направени во текот на годината и од кои причини.
Овие податоци треба да се објавуваат во формати разбирливи за граѓаните, а не само во сметководствени табели или документи за кои е потребно специјализирано финансиско знаење. Едноставна табела, графикон или објаснување со јасен јазик може да го направи буџетот многу поразбирлив.
Советот на општината: тело што треба да бара отчетност
Во дебатата за локалната транспарентност, вниманието често е насочено кон градоначалникот и администрацијата. Сепак, Советот на Општина Тетово има подеднакво важна улога, бидејќи советниците се избрани претставници на граѓаните и се одговорни за донесување одлуки што влијаат врз локалниот живот.
Според Законот за локалната самоуправа, членовите 39-41, страници 10-11 од PDF-документот, седниците на Советот се свикуваат според потребите, но не поретко од еднаш на три месеци. Известувањето за денот, времето, местото и предложениот дневен ред треба да биде објавено најмалку седум дена пред редовната седница. Законот го уредува и начинот на одржување на седниците и работата на Советот.
Ова не се само процедурални одредби. Тие создаваат можност Советот да дејствува како важен механизам за контрола и отчетност.
Советниците не треба да ја ограничат својата улога само на присуство на седници и гласање за предлозите. Тие треба да бараат образложенија за одлуките, да прашуваат за реализацијата на проектите, да бараат извештаи за расходите и да ги отвораат прашањата што ги покренуваат граѓаните. Кога некој проект доцни, услугата не функционира или буџетската ставка не се реализира, Советот треба да бара јасни одговори.
За оваа улога да биде поефикасна, корисно би било прашањата на советниците, одговорите на градоначалникот, поднесените предлози и резултатите од гласањето да се објавуваат систематски. Граѓаните треба да можат да видат не само што било одлучено, туку и кој го предложил, кој го поддржал, кој гласал против и кои аргументи биле изнесени.
Извештајот на Транспаренси Интернешнл-Македонија ја третира работата на Советот како една од осумте главни области на оценување. Според наодите за општинските совети, страница 8 од извештајот, општините вообичаено ги објавуваат усвоените одлуки, но во некои случаи недостасува претходно објавување на предлозите и документите што ќе се разгледуваат. Исто така, објавувањето на поединечниот глас на секој советник не е вообичаена практика.
Ова покажува дека транспарентноста на Советот треба да го опфати не само конечниот акт, туку и процесот што доведува до неговото донесување. Кога граѓаните имаат пристап до материјалите пред седницата и можат да ја следат дискусијата, полесно ги разбираат аргументите на своите претставници.
Општински совет што постојано бара образложенија и ја следи реализацијата на одлуките ја зајакнува демократската контрола. Наспроти тоа, ако одлуките се усвојуваат без доволна дебата и без следење на резултатите, транспарентноста останува ограничена дури и кога документите се објавуваат.
Граѓаните треба да учествуваат во одлучувањето, а не само да го набљудуваат
Транспарентноста има ограничена вредност ако граѓаните се информираат дури откако ќе бидат донесени одлуките. Демократската општина треба да им овозможи на жителите да учествуваат во утврдувањето на приоритетите, да поднесуваат предлози и да ги искажуваат своите мислења пред да се усвојат одлуки што влијаат врз нивниот живот.
Ова може да се реализира преку јавни расправи, консултации за буџетот, средби во населбите, дебати за урбанистичките планови, анкети и дигитални платформи за граѓански предлози.
Но, консултациите не треба да бидат само формални. Ако општината организира јавна расправа, треба однапред да ги објави материјалите, да објасни како граѓаните можат да учествуваат и да ги евидентира поднесените предлози. По консултацијата, треба да покаже кои предлози биле прифатени, кои не биле прифатени и зошто.
Ова е особено важно за групите што често имаат помалку можности да бидат слушнати: младите, лицата со попреченост, семејствата со ниски приходи, постарите лица, етничките заедници и жителите на подрачјата што се помалку вклучени во процесите на одлучување.
Граѓанското учество не значи дека секој предлог мора да биде прифатен. Тоа значи дека секој предлог треба сериозно да се разгледа и граѓаните да можат да ги разберат причините за конечната одлука.
Кога граѓаните гледаат дека нивните мислења се земаат предвид, довербата во институциите расте. Кога консултациите се организираат само за да се исполни процедура, без видливо влијание врз одлуките, постои ризик да се создаде уверување дека учеството на јавноста не носи промени.
Општинските услуги треба да бидат што поблиску до граѓаните
Транспарентноста и пристапот до услугите се тесно поврзани. Општината може да објавува многу информации, но ако граѓаните мора да минуваат низ сложени процедури, повеќепати да одат во администрацијата или да бараат помош за да ги разберат документите, услугата не е целосно достапна.
Информациите за општинските услуги треба да бидат јасни и практични. Граѓанинот треба да знае каде да се обрати, кои документи му се потребни, колку трае постапката, дали има надомест и кому може да се обрати ако се појави проблем.
Затоа, општината треба да развива услуги што се едноставни, достапни и приспособени на потребите на граѓаните. Тоа вклучува информативни шалтери, функционални контакти, разбирливи обрасци, електронски услуги кога е можно и поддршка за лицата што немаат добри дигитални вештини.
Онлајн услугите можат да ја олеснат комуникацијата со администрацијата, но не треба да бидат единствениот начин за пристап. Не сите граѓани имаат исти уреди, интернет-пристап или технолошки знаења. Затоа, дигиталните услуги треба да бидат дополнети со физички можности и помош за оние на кои им е потребна.
Важен е и јазикот. Во повеќејазична општина како Тетово, информациите од јавен интерес треба да бидат достапни на соодветните јазици, со разбирлива терминологија и без непотребно технички формулации. Информацијата што граѓанинот не може да ја разбере не ја исполнува целосно целта на транспарентноста.
Добрата јавна услуга не се мери само според тоа дали постои, туку и според времето што му е потребно на граѓанинот да ја користи, трошоците што треба да ги покрие, јасноста на постапката и начинот на кој институцијата се однесува кон него.
Во извештајот на Транспаренси Интернешнл-Македонија, страница 10 од PDF-документот, се наведува дека дел од општините немаат функционални услужни центри или дека тие не се организирани на начин што им помага на граѓаните да добијат информации. Ова покажува дека не е важна само формалната присутност на шалтер, туку и неговата способност да даде јасни насоки и да им помогне на граѓаните да ги остварат своите права.
Улогата на медиумите: да ги претворат документите во разбирливи информации
Медиумите имаат важна улога во контролата на локалната власт и во информирањето на граѓаните. Тие можат да ги анализираат буџетите, да ги споредуваат ветувањата со резултатите, да ја проверуваат реализацијата на проектите и да бараат образложенија за одлуките што влијаат врз секојдневниот живот.
Но, улогата на медиумите не треба да се ограничи само на пренесување општински соопштенија или изјави на функционери. Соопштението дека е одобрен некој проект не покажува нужно колку чини, кога треба да биде завршен, кои граѓани ќе имаат корист или како ќе се измери неговиот успех.
На пример, наместо само да известуваат дека општината одвоила средства за инвестиција, новинарите можат да ги анализираат буџетските документи, да го пронајдат соодветниот договор, да ја споредат планираната со договорената сума и да проверат дали работите се изведени во предвидениот рок.
Во случајот со јавниот превоз, медиумите можат да го испитаат бројот на автобуси, трошоците за функционирање, приходите од билети, општинските субвенции, возните редови и потребата од нови линии. Кај инфраструктурните проекти, можат да ја анализираат вредноста на договорите, промените на цените, доцнењата и влијанието врз жителите.
Ваквиот начин на известување бара време и вештини за анализа на јавни документи, но е неопходен за буџетот и работата на институциите да станат разбирливи за јавноста.
Медиумите треба да ги следат и прашањата на граѓаните и да им дадат простор на проблемите на кои институциите не одговараат. Кога едно прашање се повторува во повеќе населби или засега голем број жители, известувањето може да помогне тоа да се разгледа на институционално ниво.
Таквата улога бара уредувачка независност, проверка на фактите и можност на надлежната институција да го изнесе својот одговор. Целта не е општината автоматски да се обвинува, туку одлуките и јавните расходи да се разгледуваат непристрасно.
Улогата на граѓанското општество: следење, објаснување и застапување на јавниот интерес
Граѓанските организации можат да бидат мост меѓу граѓаните и институциите. Тие можат да анализираат документи, да ги следат расходите, да бараат информации, да организираат јавни дебати и да им помагаат на граѓаните да ги разберат своите права.
Во многу случаи, граѓаните немаат доволно време или знаење за да разгледуваат обемни буџетски документи, финансиски извештаи или процедури за јавни набавки. Граѓанските организации можат да ги претворат овие информации во поедноставни анализи, споредбени табели и извештаи што покажуваат што било планирано, што е реализирано и кои прашања бараат дополнително објаснување.
Тие можат да го следат и начинот на кој граѓаните се вклучуваат во одлучувањето. На пример, можат да оценуваат дали јавните расправи се организираат навреме, дали документите се објавуваат пред седниците, дали на граѓанските предлози им се одговара и дали маргинализираните групи имаат реална можност да учествуваат.
За да бидат ефективни, граѓанските организации треба да се потпираат на проверливи податоци и да ја зачуваат својата независност. Нивната улога не треба да биде само критичка, туку и да предлагаат конкретни решенија за подобрување на транспарентноста, услугите и граѓанското учество.
Соработката меѓу медиумите и граѓанското општество може да биде особено корисна. Организациите можат да спроведуваат истражувања и анализи, а медиумите да ги претставуваат наодите на разбирлив начин за пошироката јавност. Така, информациите не остануваат само во технички извештаи, туку стануваат дел од јавната дебата и можност за промени.
Ефикасност на јавните расходи: не е доволно да се знае колку пари се потрошени
Транспарентноста е директно поврзана со ефикасноста на јавните расходи. Граѓаните треба да знаат не само колку пари се потрошени, туку и што е постигнато со нив.
Ако некој проект чини многу, прашањето не е само дали плаќањето било извршено според процедурите. Треба да се разгледа и дали проектот ги исполнил целите, дали квалитетот е соодветен и дали инвестицијата одговара на реалните потреби на граѓаните.
На пример, ако се вложуваат средства во јавното осветлување, треба да се знае колку улици се осветлени, колку светлосни точки се поставени и дали услугата функционира. Ако се финансираат програми за млади, треба да се објават активностите, бројот на учесници и резултатите. Ако се доделуваат субвенции на организации или определени категории граѓани, критериумите за избор и корисниците треба да бидат транспарентни, во согласност со правилата за заштита на личните податоци.
Затоа, финансиските извештаи треба да бидат придружени со извештаи за резултатите. Еден расход може да биде законски, но тоа автоматски не значи дека е ефикасен или дека му служел на најдобриот јавен интерес.
Добриот систем на отчетност поврзува три елементи: планирање, трошење и резултат. Граѓаните треба да можат да го следат целиот процес – од одлуката за распределба на средствата до конкретната корист за заедницата.
Што може да направи Општина Тетово за да ја подобри транспарентноста?
Објавените податоци и независните оценки покажуваат дека транспарентноста треба да се третира како постојан процес. Подобрувањето не бара само повеќе документи, туку и подобра организација на информациите, побрзи одговори и подиректна комуникација со граѓаните.
Неколку конкретни чекори што би помогнале се:
- Јасен портал за транспарентност. Сите главни документи да се организираат според теми и години, со едноставно пребарување и функционални линкови.
- Периодично објавување на реализацијата на буџетот. Покрај усвоениот буџет, редовно да се објавуваат извештаи за расходите и напредокот на проектите.
- Статистики за барањата за јавни информации. Да се објавуваат бројот на барања, просечното време за одговор, процентот на одговори во законскиот рок и бројот на жалби.
- Поголема транспарентност на Советот. Однапред да се објавуваат дневните редови и материјалите, а потоа записниците, гласањата и одговорите на прашањата на советниците.
- Јавни консултации со реално влијание. Граѓаните да се вклучуваат пред донесувањето одлуки и да бидат информирани како биле разгледани нивните предлози.
- Едноставни информации на повеќе јазици. Техничките документи да бидат придружени со разбирливи резимеа, табели и објаснувања за јавноста.
- Следење на резултатите, а не само на активностите. Извештаите да покажуваат не само што е направено, туку и колку чинело и каква промена донело за граѓаните.
- Полесен пристап до услугите. Постапките да се поедностават, контактите редовно да се ажурираат, а граѓаните да можат да добијат помош и кога не можат да користат електронски услуги.
Овие мерки би создале систем во кој транспарентноста не зависи само од интересот на новинар или од барањето на поединечен граѓанин, туку е вообичаен дел од работата на администрацијата.
Транспарентноста како услов за доверба и локална демократија
Општината е нивото на власт што граѓаните го чувствуваат најдиректно. Нејзините одлуки влијаат врз улиците по кои се движат, превозот што го користат, училиштата во кои учат нивните деца, јавните простори во кои го поминуваат времето и услугите што им се потребни секој ден. Затоа, локалната транспарентност не е само административно прашање, туку основен услов за демократијата и јавната доверба.
Оценувањето на Транспаренси Интернешнл – Македонија за 2025 година, во кое Тетово добило 43 поени меѓу осумте разгледувани општини, покажува дека има простор за подобрување. Истовремено, резултатот од 81,4 проценти во Индексот на активна транспарентност покажува дека проактивното објавување документи е друга димензија што треба да се оценува одделно. Двата показатела заедно ја нагласуваат потребата транспарентноста да не се гледа само како објавување документи, туку и како практичен пристап до информации и услуги, учество во одлучувањето и отчетност.
За да се подобри состојбата, потребен е ангажман од сите страни. Општината треба да објавува целосни и разбирливи информации; Советот треба да бара отчетност и да го надгледува спроведувањето на одлуките; медиумите треба да ги анализираат документите и да ги проверуваат ветувањата; а граѓанското општество треба да следи, да предлага решенија и да им помага на граѓаните да ги разберат своите права.
На крајот, транспарентноста не треба да се мери само со прашањето колку документи се објавени, туку и со прашањето колку лесно граѓанинот може да разбере што се случува во неговата општина. Може ли да го најде буџетот? Може ли да разбере каде се трошат парите? Може ли навреме да добие одговор? Може ли да влијае врз одлука што директно го засега? И може ли да побара отчет кога резултатите не се совпаѓаат со ветувањата?
Транспарентна општина не е само онаа што објавува информации, туку онаа што ги прави разбирливи, ја прифаќа јавната контрола и им создава на граѓаните реални можности да учествуваат во одлучувањето. Кога буџетот е достапен, одлуките се објаснуваат, расходите се проверуваат и гласот на граѓаните се слуша, транспарентноста од законска обврска се претвора во практика што ја зајакнува локалната демократија и ја приближува власта до луѓето на кои им служи.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)