Nga investimet kapitale te transporti publik, arsimi dhe shërbimet publike: çfarë tregon krahasimi mes 2025 dhe 2026?
Nëse buxheti i një komune shihet si një lloj harte e prioriteteve të saj, krahasimi mes viteve 2025 dhe 2026 tregon se Tetova nuk e ka ndryshuar plotësisht drejtimin e saj, por një pjesë të vëmendjes e ka zhvendosur nga ndërtimi i infrastrukturës drejt mënyrës se si kjo infrastrukturë përdoret dhe funksionon në jetën e përditshme.
Infrastruktura vazhdon të zërë një pjesë të rëndësishme të prioriteteve komunale. Në buxhetin e vitit 2025, Komuna e Tetovës planifikoi rreth 48,5 milionë euro, prej të cilave rreth 16,5 milionë euro ishin paraparë për investime kapitale. Sipas MIA, këto mjete përfshinin edhe rreth 11,5 milionë euro nga mjetet e lidhura me kredinë hungareze. Ndër projektet ishin infrastruktura rrugore, kanalizimet atmosferike, përmirësimi i furnizimit me ujë dhe investimet në objektet shkollore.
Për vitin 2026, është miratuar një buxhet prej rreth 44,7 milionë eurosh. Sipas Alsat, më shumë se 17 milionë euro janë paraparë për investime kapitale. Shuma për investime kapitale është më e lartë, por kjo nuk do të thotë automatikisht se Komuna ka më shumë mjete në dispozicion në tërësi. Krahasimi i buxheteve duhet të bëhet me kujdes, pasi struktura e financimit dhe mjetet e jashtme ndryshojnë nga viti në vit.
Edhe dokumentet e vetë Komunës tregojnë se në vitin 2026 në fokus mbeten investimet në rrugë, furnizimin me ujë, kanalizimin, shkollat dhe projektet urbane. Buxheti dhe programet për vitin 2026 janë publikuar në dokumentet zyrtare të Komunës së Tetovës.
Prandaj, nëse dikush priste që viti 2026 të sillte një shkëputje të plotë nga modeli i deritanishëm, shifrat nuk e konfirmojnë këtë. Ndërtimi dhe investimet kapitale mbeten pjesë qendrore e politikës komunale. Dallimi shihet më shumë në llojin e shërbimeve që po përpiqen të ndërtohen mbi këtë infrastrukturë.
Një nga shembujt më të dukshëm është transporti publik. Në fund të vitit 2025, Këshilli i Komunës së Tetovës miratoi vendimin për transport publik falas për nxënësit e shkollave fillore dhe të mesme. Në fillim të vitit 2026 filloi edhe shpërndarja e kartelave RFID. Sipas SDK, masa përfshiu rreth 14.500 nxënës.
Për një familje, kjo është një masë konkrete që mund të ulë shpenzimet mujore. Për një të ri, rëndësia është më e gjerë. Transporti publik përcakton se sa lehtë mund të arrijë në shkollë, aktivitete sportive, në qendër të qytetit ose në një ngjarje kulturore.
Por këtu ekziston një dallim mes premtimit politik dhe zbatimit praktik. Gjatë fushatës, transporti publik falas u paraqit si një masë me shtrirje më të gjerë. Në zbatim, ai nuk u bë universal. Portalb raportoi se transporti falas zbatohet për nxënësit dhe kategori të caktuara sipas kushteve të përcaktuara nga Komuna.
Kjo nuk e mohon rëndësinë e masës për nxënësit, por tregon se ekziston një dallim mes mesazhit fillestar politik dhe modelit që po zbatohet. Për më tepër, studentët e dy universiteteve në Tetovë nuk u përfshinë në skemën fillestare në të njëjtën mënyrë, gjë që është veçanërisht relevante për një qytet me një numër të madh studentësh.
Në qershor, Komuna ndërmori edhe një hap tjetër duke vendosur linjë falas për banorët e Brodecit, Veshallës dhe Bozovcës. Portalb raportoi se linja synon t’i lidhë këto vendbanime malore me Tetovën.
Përveç transportit publik, në vitin 2026 është ndërmarrë edhe një hap drejt planifikimit afatgjatë të transportit urban. Komuna prezantoi Planin e Mobilitetit 2026–2036. Sipas KOHA, dokumenti analizon, në rreth 120 faqe, problemet që lidhen me trafikun në Tetovë dhe propozon masa për parkimin, rrjetin rrugor, zgjerimin e bulevardeve dhe format alternative të transportit.
Vetë plani identifikon rritjen e numrit të automjeteve, ndotjen, mungesën e infrastrukturës për këmbësorë dhe çiklistë dhe ngarkesën e rrjetit rrugor si disa nga problemet me të cilat përballet qyteti.
Kjo është një ndryshim më shumë në mënyrën e planifikimit sesa në rezultatet e deritanishme. Tetova tani ka një dokument që e shqyrton transportin urban për një periudhë dhjetëvjeçare, por mbetet pyetja se sa nga masat e propozuara do të shndërrohen në projekte konkrete dhe të financuara.
Problemet me furnizimin me ujë dhe kanalizimin gjithashtu mbeten ndër investimet më të mëdha dhe më afatgjata. Këto janë projekte që zakonisht nuk kanë të njëjtën dukshmëri si ndërtimi i një bulevardi të ri, por ndikimi i tyre në qytet është i konsiderueshëm.
Projekti për infrastrukturën e ujërave të zeza parasheh ndërtimin e një impianti për trajtim me kapacitet prej 95.152 banorësh ekuivalentë. Sipas IRD Engineering, projekti synon të rrisë mbulimin me infrastrukturë kanalizimi dhe të zgjidhë problemin e shkarkimit të pakontrolluar të ujërave të zeza në rrjedhat ujore.
Këto investime janë të rëndësishme, por në të njëjtën kohë tregojnë edhe një problem të vjetër të Tetovës: një pjesë e konsiderueshme e mjeteve vazhdon të drejtohet drejt zgjidhjes së mungesave bazë infrastrukturore. Për një qytet që synon të pozicionohet si një qendër moderne urbane, fakti që furnizimi me ujë dhe kanalizimi vazhdojnë të jenë ndër projektet kryesore kapitale tregon se infrastruktura bazë ende nuk është konsoliduar plotësisht.
Në arsim, ndryshimi është disi ndryshe. Në vend që diskutimi të kufizohet vetëm në ndërtimin e objekteve, Komuna miratoi Strategjinë për zhvillimin e arsimit 2025–2030. Strategjia e Komunës së Tetovës për zhvillimin e arsimit 2025–2030 është publikuar në dokumentet zyrtare të Komunës. Ajo, ndër të tjera, parasheh ndërtimin dhe modernizimin e objekteve shkollore, investime në hapësira sportive dhe krijimin e kushteve për mësim në një ndërrim.
TV21/TV-SHENJA raportoi për objektivat e strategjisë, ndër të cilat janë objektet e reja shkollore, pishinat e mbyllura, sallat sportive dhe zgjerimi i disa shkollave.
Por edhe këtu ekziston një dallim mes dokumentit strategjik dhe realitetit në terren. Në shtator 2026, Portalb raportoi se detektorët e tymit të paraparë për tualetet e shkollave ende nuk ishin vendosur, ndërsa afati ishte shtyrë deri në vitin 2027. Shembulli është relativisht i vogël në raport me buxhetin e përgjithshëm, por tregon një problem më të gjerë: jo çdo masë e paralajmëruar arrin te qytetarët me të njëjtin ritëm.
Një shembull edhe më i madh është projekti për Teatrin dhe Bibliotekën. Projekti hyri në vitin e 12-të të ndërtimit dhe, sipas të dhënave të publikuara nga KOHA, deri në fund të vitit 2025 realizimi fizik kishte arritur rreth 31,5 për qind. Për vitin 2026 ishin paraparë mjete të reja, por sipas deklaratave lidhur me projektin, ato nuk ishin të mjaftueshme për përfundimin e tij.
Ky projekt është një shembull i rëndësishëm se si duhet të lexohen politikat e investimeve publike. Komuna mund të ketë një numër të madh projektesh në listë, por numri i projekteve të planifikuara nuk është i njëjtë me numrin e projekteve të përfunduara. Për qytetarin, më e rëndësishme është që investimi të përfundojë dhe objekti të fillojë të përdoret.
Në këtë kuptim, viti 2026 nuk mund të përshkruhet thjesht si vit i një ndryshimi të plotë të prioriteteve. Më saktë, bëhet fjalë për një vit në të cilin vazhdojnë prioritetet infrastrukturore nga periudha e mëparshme, ndërsa paralelisht shtohen politika të reja në transportin publik, mobilitet dhe shërbimet publike.
Për të rinjtë, ndryshimi matet më shumë përmes shërbimeve sesa përmes miliona eurove
Për një të ri në Tetovë, një buxhet prej 44 ose 48 milionë eurosh është një shifër abstrakte. Ajo që është e rëndësishme është se çfarë ndryshon realisht në jetën e përditshme.
Transporti falas për nxënësit është një ndryshim konkret. Plani i mobilitetit mund të jetë i rëndësishëm nëse sjell më shumë hapësirë për këmbësorë dhe çiklistë. Strategjia e arsimit mund të ketë ndikim nëse përkthehet në shkolla funksionale dhe kushte më të mira. Investimet në kanalizim mund të mos jenë të dukshme në fotografi, por janë thelbësore për një qytet që dëshiron të zgjidhë problemet e tij mjedisore.
Në të njëjtën kohë, ekzistojnë arsye për kujdes në përdorimin e termit „zhvillim“. Një buxhet i madh nuk do të thotë automatikisht edhe zhvillim të madh. Këtë e tregon edhe historia e projekteve që planifikohen për vite, por realizohen ngadalë.
Një tjetër pikë e rëndësishme është se investimet kapitale janë vetëm një pjesë e buxhetit. Një pjesë e konsiderueshme e mjeteve komunale përdoret për shpenzime rrjedhëse, paga, shërbime dhe detyrime të tjera. Prandaj, vlera e një buxheti nuk mund të matet vetëm sipas shumës së projekteve të paralajmëruara.
Në fund, dallimi mes viteve 2025 dhe 2026 i ngjan më shumë një zhvendosjeje të pjesshme sesa një kthesë të plotë. Tetova vazhdon me një agjendë të fortë infrastrukturore, por tani po përpiqet ta plotësojë atë me politika që lidhen më drejtpërdrejt me funksionimin e qytetit.
Përgjegjësia nuk është më vetëm të përcaktohen prioritetet. Ato tashmë janë të shkruara në buxhete, strategji dhe plane.
Testi kryesor është realizimi. A do të përfundojnë projektet brenda afateve të parashikuara? A do të funksionojnë shërbimet e reja në mënyrë të qëndrueshme? A do të kenë studentët dhe të rinjtë që nuk janë të përfshirë në skemat aktuale qasje më të madhe në shërbimet publike? Dhe a do të jetë Tetova pas disa vitesh një qytet me kushte më të mira për të jetuar, apo vetëm një qytet me më shumë projekte të renditura në dokumentet zyrtare?
Përgjigjja nuk do të gjendet në buxhetin e miratuar. Ajo do të shihet në atë që realisht do të përfundojë dhe do të funksionojë në terren.
Autori: Angel Stojanovski
Ky aktivitet mbështetet nga Iniciativa për Demokraci Dixhitale CIVICUS (DDI)