Во новиот Совет на Општина Тетово има 11 жени од вкупно 31 советник. Но истражувањата покажуваат дека присуството на жените на изборните листи и во органите на одлучување не значи автоматски и еднакво влијание врз креирањето на политиките.
Кога зборуваме за учеството на жените во локалната политика, бројот на избрани жени е само првата точка од која треба да започне анализата. Поважно прашање е дали жените имаат реален простор да учествуваат во одлучувањето, да предлагаат политики, да влијаат врз буџетот и да придонесат во одредувањето кои проблеми на граѓаните ќе бидат приоритет.
Ова е особено важно на локално ниво, бидејќи одлуките на општината се директно поврзани со секојдневниот живот: јавните простори, јавниот превоз, уличното осветлување, образованието, социјалните услуги, безбедноста, урбанистичкото планирање, спортот, културата и локалните буџети. Според UN Women – Women in Local Government, граѓаните учествуваат во локалното одлучување преку своите избрани претставници токму во области како јавните услуги, урбаното и руралното планирање, заштитата на животната средина, локалните финансии, културата, спортот, социјалната заштита и образованието.
11 жени во новиот Совет на Тетово
Советот на Општина Тетово има вкупно 31 член. Во новиот состав на Советот, избран по локалните избори во 2025 година, има 11 жени и 20 мажи. Тоа значи дека жените сочинуваат околу 35,5% од Советот. Новиот состав со 31 советник е потврден по локалните избори во 2025 година, а листата на составот на Советот е објавена и од Општина Тетово.
Тоа значи дека денес приближно еден од тројца советници во Општина Тетово е жена.
Но оваа бројка станува уште поинтересна кога ќе се спореди со бројот на жените кои биле кандидати.
Од 45,25% жени на кандидатските листи до 35,5% жени советнички
Истражување објавено во февруари 2026 година од B-IRC – Балканскиот институт за регионална соработка го анализира застапувањето на жените, младите и помалите етнички заедници во процесите на одлучување на локално ниво во Полошкиот Регион.
Според ова истражување, во Тетово жените сочинувале 45,25% од кандидатите на изборните листи, додека по изборите тие сочинуваат 35,5% од избраните советници. На ниво на Полошкиот Регион, жените сочинуваат околу 33% од избраните советници.
Ова е разлика што вреди да се забележи. Учеството на жените на изборните листи е релативно високо, но нивната застапеност во избраниот орган е пониска.
Самото истражување на B-IRC отвора уште поважно прашање: вклученоста на жените на локално ниво често останува повеќе формална отколку ефективна, додека нивното реално влијание врз одлучувањето останува ограничено.
Тоа значи дека за да го разбереме учеството на жените, не е доволно само да броиме колку жени има на изборните листи или во Советот. Треба да видиме и каква улога имаат тие во процесот на донесување одлуки.
Застапеноста не е исто што и моќта на одлучување
Една анализа на B-IRC за родовата еднаквост и локалното одлучување укажува дека квотите можат да придонесат за зголемување на формалното присуство на жените во политиката, но дека бројчениот показател сам по себе не го гарантира и нивното суштинско учество во одлучувањето.
Ова не е прашање што се однесува само на Тетово. Истражувањата за политичкото и јавното учество на жените во Северна Македонија покажуваат дека постојат различни бариери за нивното целосно учество во јавниот живот, особено за жените кои припаѓаат на помалите етнички заедници.
Затоа, кога зборуваме за Тетово, прашањето не треба да биде само „Колку жени се советнички?“, туку и „Колку можности имаат тие да влијаат врз одлуките што се носат?“
Општината има механизми за родова еднаквост
Учеството на жените во локалното одлучување не се потпира само на изборите. Институционалната рамка предвидува и посебни механизми за родова еднаквост.
Општина Тетово има Комисија за еднакви можности меѓу жените и мажите, формирана со одлука на Советот на Општината во 2013 година. Одлуката е објавена во Службен гласник на Општина Тетово бр. 2/2013, страница 18.
На национално ниво, родовата еднаквост е поддржана и преку законската рамка за еднакви можности. Министерството за социјална политика, демографија и млади ги објавува релевантните закони и акти од оваа област.
Во пракса, овие механизми се важни бидејќи можат да служат како канали преку кои перспективата на жените се внесува во локалните политики и во работата на Советот.
Но повторно, самото постоење на комисија не е доволно за да се утврди нејзиното влијание.
Она што граѓаните треба да можат да го видат е: какви предлози поднела комисијата, кои прашања ги разгледувала, какви препораки дала и колку од нив биле одразени во одлуките на општината.
Жените не треба да бидат само дел од статистиката
Еден од проблемите со политичкото учество е тоа што застапеноста многу лесно може да се измери со бројки, додека влијанието е многу потешко да се измери.
Можеме да знаеме колку жени има во Советот. Можеме да знаеме колку жени биле кандидати. Можеме да знаеме колку жени се членки на комисиите.
Но за една посеопфатна анализа треба да знаеме и:
Колку предлози поднеле советничките? Колку од нив биле усвоени? Во кои комисии учествуваат? Колку жени се на раководни позиции во работните тела на Советот? Дали прашањата што ги засегаат жените се дел од буџетските дискусии? И дали локалните политики се креираат земајќи ги предвид потребите на жените?
Овие прашања ја поместуваат дискусијата од „Колку жени имаме?“ кон „Колку влијание имаат?“
И комисиите на Советот покажуваат нешто
Составот на комисиите е особено важен, бидејќи дел од подготвителната работа за одлуките на Советот се одвива токму во работните тела.
Во одлука објавена во Службен гласник на Општина Тетово бр. 21/2025, на пример, Комисијата за финансирање и буџет на Советот е формирана со жена како претседател и жена како член, заедно со останатите членови. Одлуката утврдува дека оваа комисија ги разгледува прашањата поврзани со финансиите на општината, донесувањето на буџетот, завршната сметка и другите финансиски акти.
Ова е област од особено значење: буџетот е еден од главните инструменти преку кои политиките се претвораат во конкретни активности.
Затоа, учеството на жените во процесите поврзани со буџетот е исто толку важно колку и нивното присуство во Советот.
Родова еднаквост треба да се гледа и преку буџетот
UNDP во Северна Македонија во октомври 2025 година објави прирачник за родова еднаквост на локално ниво, наменет за општинските советници и фокусиран токму на процесите на креирање политики и буџети на локално ниво. Прирачникот е подготвен во соработка со UN Women и има цел да им помогне на советниците принципите на родова еднаквост да ги интегрираат во локалните процеси на креирање политики и буџетирање.
Ова е важно затоа што една политика може да постои во документ, но без финансиски средства и конкретна имплементација нејзиното влијание може да биде ограничено.
Затоа, за да процениме колку Општина Тетово ги вклучува жените во локалните политики, не е доволно да ги гледаме само програмите за родова еднаквост. Треба да видиме и колку средства се планирани, колку се потрошени и какви резултати се постигнати.
Друг проблем: Дали потребите на жените се видливи во локалните политики?
Истражување на Reactor за родово базираното насилство врз жените и девојките во јавните простори во Скопје и Тетово, објавено во 2025 година, ја разгледуваше и транспарентноста на локалните документи поврзани со родовата еднаквост и безбедноста на жените.
За Тетово, истражувањето утврди дека во периодот на мониторингот на веб-страницата на Општината не била јавно достапна стратегија, акциски план или оперативен план за родова еднаквост. Извештајот посочува дека тоа ја отежнува транспарентноста и отчетноста во оваа област. Ова е наод од мониторингот во 2025 година и не треба автоматски да се толкува како непроменета состојба во 2026 година.
Оваа разлика е важна. Институциите можат да усвојат нови документи, нови програми или нови механизми. Затоа, состојбата треба постојано да се следи, а не да се оценува само врз основа на еден момент.
Што значи ова за една жена од Тетово?
Ако една жена се соочува со недостиг на осветлување во нејзината населба, со небезбедност во јавните простори, со недостиг на услуги за грижа, проблеми со превозот, потешкотии во пристапот до спорт или јавни простори, овие прашања не се нужно само „прашања на жените“.
Тие се прашања на локалната политика.
Но начинот на кој една општина ги идентификува овие проблеми, на кои им дава приоритет и колку средства издвојува за нивно решавање може да биде различен доколку различните перспективи на граѓаните се дел од процесот на одлучување.
Поради тоа, учеството на жените во Советот и во комисиите не треба да се гледа само како прашање на политичка застапеност. Тоа е поврзано и со начинот на кој се креираат јавните политики.
11 од 31 е почеток, но не е целосниот одговор
Денес, 11 од 31 советник во Општина Тетово се жени, односно околу 35,5%. На локалните избори во 2025 година, жените сочинувале 45,25% од кандидатите за советници во Тетово. Двете бројки се важни, но не ја раскажуваат целата приказна.
Најновите истражувања во регионот покажуваат дека предизвикот не е само да се зголеми бројот на жени во локалните институции, туку и да се обезбеди застапеноста да се претвори во реално учество во процесот на одлучување.
Затоа, за граѓаните на Тетово, следното прашање е поконкретно:
Дали присуството на 11 жени во Советот се одразува во одлуките, политиките и буџетите на Општината?
Ова може да се измери само преку следење на записниците од седниците, работата на комисиите, предлозите, програмите, буџетите и нивната реализација.
Бидејќи родовата еднаквост во локалната политика не се мери само со тоа колку жени седат на масата, туку и со тоа колку влијаат врз она што се одлучува на таа маса.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)