Në Këshillin e ri të Tetovës janë 11 gra nga 31 këshilltarë. Por hulumtimet tregojnë se prania në listat zgjedhore dhe në organet vendimmarrëse nuk do të thotë domosdoshmërisht ndikim i barabartë në politikëbërje.
Kur flasim për pjesëmarrjen e grave në politikën lokale, numri i grave të zgjedhura është vetëm pika e parë nga ku duhet të nisë analiza. Pyetja më e rëndësishme është nëse gratë kanë hapësirë reale për të marrë pjesë në vendimmarrje, për të propozuar politika, për të ndikuar në buxhet dhe për të vendosur se cilat probleme të qytetarëve do të marrin prioritet.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në nivel lokal, sepse vendimet e komunës lidhen drejtpërdrejt me jetën e përditshme: hapësirat publike, transportin, ndriçimin, arsimin, shërbimet sociale, sigurinë, planifikimin urban, sportin, kulturën dhe buxhetet lokale. Sipas UN Women – Women in Local Government, qytetarët marrin pjesë në vendimmarrjen lokale përmes përfaqësuesve të tyre pikërisht në fusha të tilla si shërbimet publike, planifikimi urban dhe rural, mbrojtja e mjedisit, financat lokale, kultura, sporti, mbrojtja sociale dhe arsimi.
11 gra në Këshillin e ri të Tetovës
Këshilli i Komunës së Tetovës ka gjithsej 31 anëtarë. Në përbërjen e re të Këshillit, të dalë nga zgjedhjet lokale të vitit 2025, janë 11 gra dhe 20 burra. Kjo do të thotë se gratë përbëjnë rreth 35.5% të Këshillit. Përbërja e re me 31 këshilltarë është konfirmuar pas zgjedhjeve lokale të vitit 2025, ndërsa lista e përbërjes së Këshillit është publikuar edhe nga Komuna e Tetovës. (Komuna e Tetovës, MIA)
Pra, sot rreth një në tre këshilltarë të Komunës së Tetovës është grua.
Por kjo shifër bëhet më interesante kur krahasohet me numrin e grave që ishin kandidate.
Nga 45.25% e kandidateve në 35.5% të këshilltarëve
Një hulumtim i publikuar në shkurt 2026 nga B-IRC – Balkan Institute for Regional Cooperation analizon përfaqësimin e grave, të rinjve dhe komuniteteve më të vogla në vendimmarrjen lokale në rajonin e Pollogut.
Sipas këtij hulumtimi, në Tetovë gratë përbënin 45.25% të kandidatëve në listat zgjedhore, ndërsa pas zgjedhjeve ato përbëjnë 35.5% të këshilltarëve të zgjedhur. Në nivel të rajonit të Pollogut, gratë përbëjnë rreth 33% të këshilltarëve të zgjedhur.
Ky është një dallim që ia vlen të vërehet. Pjesëmarrja e grave në listat zgjedhore është relativisht e lartë, por përfaqësimi në organin e zgjedhur është më i ulët.
Vetë hulumtimi i B-IRC e ngre një çështje edhe më të rëndësishme: përfshirja e grave në nivel lokal shpesh mbetet më shumë formale sesa efektive, ndërsa ndikimi real i tyre në vendimmarrje mbetet i kufizuar.
Kjo do të thotë se për të kuptuar pjesëmarrjen e grave nuk mjafton të numërojmë sa gra janë në listat zgjedhore ose në Këshill. Duhet të shohim edhe se çfarë roli kanë ato në procesin e vendimmarrjes.
Përfaqësimi nuk është i njëjtë me pushtetin vendimmarrës
Një analizë e Reactor – Research in Action për zgjedhjet lokale të vitit 2025 vëren se sistemi i kuotave ka ndihmuar në rritjen e pranisë formale të grave në këshillat komunalë, por shpërndarja e pushtetit mbetet e pabarabartë. Sipas monitorimit të tyre, në zgjedhjet lokale të vitit 2025, 466 gra fituan mandate këshilltare në nivel vendi, krahasuar me 841 burra. Hulumtimi gjithashtu vëren një hendek mes përfaqësimit formal dhe fuqisë reale politike të grave.
Kjo është një çështje që nuk lidhet vetëm me Tetovën. Një studim i OSBE-së për pjesëmarrjen e grave të komuniteteve në jetën politike dhe publike në Maqedoninë e Veriut, i publikuar në nëntor 2024 dhe i bazuar në një anketë me 1,002 respondentë dhe intervista, thekson se gratë nga komunitetet jo-shumicë përballen me pengesa të shumëfishta në përfshirjen në jetën politike dhe publike.
Prandaj, kur flasim për Tetovën, pyetja nuk duhet të jetë vetëm “sa gra janë këshilltare?”, por edhe “sa mundësi kanë ato të ndikojnë në vendimet që merren?”
Komuna ka mekanizma të posaçëm për barazinë gjinore
Pjesëmarrja e grave në vendimmarrjen lokale nuk mbështetet vetëm te zgjedhjet. Kuadri institucional parashikon edhe mekanizma të posaçëm për barazinë gjinore.
Komuna e Tetovës ka një Komision për Mundësi të Barabarta mes Grave dhe Burrave, i krijuar me vendim të Këshillit të Komunës në vitin 2013. Vendimi është publikuar në Fletoren Zyrtare të Komunës së Tetovës nr. 2/2013, faqja 18.
Në nivel kombëtar, barazia gjinore mbështetet edhe nga kuadri ligjor për mundësi të barabarta. Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë publikon ligjet dhe aktet përkatëse në këtë fushë.
Në praktikë, këto mekanizma kanë rëndësi sepse mund të shërbejnë si kanale për të sjellë perspektivën gjinore në politikat lokale dhe në punën e Këshillit.
Por përsëri, ekzistenca e një komisioni nuk është e mjaftueshme për të treguar ndikimin e tij.
Ajo që qytetarët duhet të mund të shohin është: çfarë propozimesh ka bërë komisioni, cilat çështje ka trajtuar, çfarë rekomandimesh ka dhënë dhe sa prej tyre janë reflektuar në vendimet e komunës.
Gratë nuk duhet të jenë vetëm pjesë e statistikës
Një nga problemet e pjesëmarrjes politike është që përfaqësimi mund të matet shumë lehtë me numra, ndërsa ndikimi është shumë më i vështirë për t’u matur.
Mund të dimë se sa gra janë në Këshill. Mund të dimë se sa gra kanë qenë kandidate. Mund të dimë se sa gra janë anëtare të komisioneve.
Por për një analizë më të plotë duhet të dimë edhe:
Sa propozime kanë bërë këshilltaret? Sa prej tyre janë miratuar? Në cilat komisione marrin pjesë? Sa gra janë në pozita drejtuese të trupave të Këshillit? A janë çështjet që prekin gratë pjesë e diskutimeve buxhetore? Dhe a janë politikat lokale të ndërtuara duke marrë parasysh nevojat e grave?
Këto janë pyetjet që e zhvendosin diskutimin nga “sa gra kemi?” te “sa ndikim kanë?”
Edhe komisionet e Këshillit tregojnë diçka
Përbërja e komisioneve është veçanërisht e rëndësishme, sepse një pjesë e punës përgatitore për vendimet e Këshillit zhvillohet pikërisht në trupat punues.
Në një vendim të publikuar në Fletoren Zyrtare të Komunës së Tetovës nr. 21/2025, për shembull, Komisioni për Financim dhe Buxhet i Këshillit u formua me Florie Durmishin si kryetare dhe Nazlije Demirin si anëtare, përkrah anëtarëve të tjerë. Vendimi përcakton se ky komision shqyrton çështjet që lidhen me financat e komunës, miratimin e buxhetit, llogarinë përfundimtare dhe aktet e tjera financiare.
Kjo është një fushë me rëndësi të veçantë: buxheti është një nga instrumentet kryesore për të kthyer politikat në veprime konkrete.
Prandaj, pjesëmarrja e grave në proceset që lidhen me buxhetin është po aq e rëndësishme sa prania e tyre në Këshill.
Barazia gjinore duhet të shihet edhe në buxhet
UNDP në Maqedoninë e Veriut publikoi në tetor 2025 një manual për barazinë gjinore në nivel lokal, të përgatitur për këshilltarët komunalë dhe të fokusuar pikërisht në proceset e krijimit të politikave dhe buxheteve në nivel lokal. Manuali është përgatitur në bashkëpunim me UN Women dhe synon të ndihmojë këshilltarët që parimet e barazisë gjinore të integrohen në proceset lokale të politikëbërjes dhe buxhetimit.
Kjo është e rëndësishme sepse një politikë mund të ekzistojë në dokument, por pa mjete financiare dhe zbatim konkret ndikimi i saj mund të jetë i kufizuar.
Prandaj, për të vlerësuar se sa Komuna e Tetovës i përfshin gratë në politikat lokale, nuk mjafton të shohim vetëm programet për barazi gjinore. Duhet të shohim edhe sa para janë planifikuar, sa janë shpenzuar dhe çfarë rezultatesh janë arritur.
Një problem tjetër: a janë nevojat e grave të dukshme në politikat lokale?
Një hulumtim i Reactor për dhunën me bazë gjinore ndaj grave dhe vajzave në hapësirat publike në Shkup dhe Tetovë, i publikuar në vitin 2025, shqyrtoi edhe transparencën e dokumenteve lokale që lidhen me barazinë gjinore dhe sigurinë e grave.
Për Tetovën, hulumtimi konstatoi se në kohën e monitorimit nuk ishte i qasshëm publikisht në faqen e Komunës një strategji, plan aksional ose plan operativ për barazinë gjinore. Raporti thekson se kjo e dobëson transparencën dhe llogaridhënien në këtë fushë. Ky është një konstatim i monitorimit të vitit 2025 dhe nuk duhet interpretuar automatikisht si gjendje e pandryshuar në vitin 2026.
Ky dallim është i rëndësishëm. Institucionet mund të miratojnë dokumente të reja, programe të reja ose mekanizma të rinj. Prandaj, gjendja duhet të monitorohet vazhdimisht dhe jo të vlerësohet vetëm nga një moment i caktuar.
Çfarë do të thotë kjo për një grua nga Tetova?
Nëse një grua përballet me mungesë ndriçimi në lagjen e saj, me pasiguri në hapësirat publike, me mungesë të shërbimeve të kujdesit, probleme në transport, vështirësi në qasje në sport apo në hapësira publike, këto nuk janë domosdoshmërisht vetëm “çështje të grave”.
Ato janë çështje të politikës lokale.
Por mënyra se si një komunë i identifikon këto probleme, cilave u jep përparësi dhe sa para ndan për t’i zgjidhur mund të ndryshojë nëse perspektivat e ndryshme të qytetarëve janë pjesë e procesit të vendimmarrjes.
Për këtë arsye, pjesëmarrja e grave në Këshill dhe në komisione nuk duhet parë vetëm si çështje përfaqësimi politik. Ajo lidhet edhe me mënyrën se si ndërtohen politikat publike.
11 nga 31 është një fillim, por jo përgjigjja e plotë
Sot, 11 nga 31 këshilltarët e Komunës së Tetovës janë gra, ose rreth 35.5%. Në zgjedhjet lokale të vitit 2025, gratë përbënin 45.25% të kandidatëve për këshilltarë në Tetovë. Të dyja këto të dhëna janë të rëndësishme, por nuk tregojnë të gjithë historinë.
Hulumtimet e fundit në rajon dhe në nivel kombëtar tregojnë se sfida nuk është vetëm të rritet numri i grave në institucionet lokale, por edhe të sigurohet që përfaqësimi të shndërrohet në pjesëmarrje reale në vendimmarrje.
Prandaj, për qytetarët e Tetovës, pyetja e ardhshme është më konkrete:
A reflektohet prania e 11 grave në Këshill në vendimet, politikat dhe buxhetet e Komunës?
Kjo mund të matet vetëm duke ndjekur procesverbalet e mbledhjeve, punën e komisioneve, propozimet, programet, buxhetet dhe realizimin e tyre.
Sepse barazia në politikën lokale nuk matet vetëm me sa gra janë në tavolinë, por edhe me sa ndikim kanë në atë që vendoset në tavolinë.
Autori: Angel Stojanovski
Ky aktivitet mbështetet nga Iniciativa për Demokraci Dixhitale CIVICUS (DDI)