Општина Тетово планирала над 31 милион денари за заштита, спасување и управување со кризи во 2026 година. Но каде одат овие пари? Колку се предвидени за опрема, обуки и реакција на терен, а колку за засолништа?
Кога ќе се случи поплава, пожар, земјотрес или свлечиште, прашањето на граѓанинот обично е едноставно: Дали сме подготвени?
Одговорот не зависи само од бројот на пожарникари или од тоа колку брзо ќе пристигне помошта. Тој зависи и од опремата, засолништата, обучените луѓе, комуникацијата и, пред сè, од парите што однапред се планирани за спречување и управување со криза.
Во случајот со Тетово, јавните документи покажуваат дека за 2026 година постои посебна програма за заштита, спасување и управување со кризи.
31 милион денари за заштита и спасување
Според официјалната Програма на Општина Тетово за заштита, спасување и управување со кризи за 2026 година (страници 76-78 од документот), за реализација на активностите е планиран буџет од 31.005.080 денари.
Овие средства се предвидени во програмата Q0, на сметката 426990, и се финансираат од Буџетот на Општина Тетово.
Ако ја споредиме оваа сума со вкупниот буџет на Општината за 2026 година, кој изнесува околу 44,7 милиони евра, фондот за заштита, спасување и управување со кризи е релативно мал дел од вкупниот буџет.
Но вкупната бројка не ја кажува целата приказна.
Она што е поинтересно е како се распределени 31 милион денари.
Речиси 97% одат за засолништа
Од планираните 31.005.080 денари, 30 милиони денари се предвидени за одржување и инвестирање во засолништата и другите заштитни објекти на територијата на Општината.
Тоа е околу 96,8% од целиот буџет на програмата.
Со други зборови, од секои 100 денари планирани за оваа програма, околу 97 денари се наменети за засолништа и заштитни објекти, додека околу 3 денари остануваат за опрема, обуки и други мерки предвидени во програмата.
Ова е еден од најинтересните податоци што произлегуваат од официјалниот документ.
Програмата не дава само вкупна сума. Таа ја опишува и потребата од проверка и одржување на засолништата, вклучително и проверка на нивната состојба, вентилацијата, инсталациите, опремата и хигиената. Програмата на Општина Тетово за заштита и спасување (страници 76-78) предвидува проверката на засолништата да се врши од надлежните општински служби.
Значи, на хартија, најголемиот дел од парите е насочен кон заштитната инфраструктура.
А што е со опремата за луѓето кои треба да реагираат?
Тука ситуацијата станува поинтересна.
Програмата предвидува низа опрема за припадниците на силите за заштита и спасување.
За лична опрема се предвидени 120.000 денари. За 7 командни дозиметри се планирани 23.000 денари, додека за два полначи за дозиметри се предвидени 75.000 денари.
Планирани се и 9 радиоуреди за 15.800 денари, идентификациски ознаки за 42 припадници за 84.000 денари, заштитни маски за 42 припадници за 17.600 денари и друга лична опрема, вклучително и индивидуални први завои, заштитни обвивки и опрема за деконтаминација.
Во документот се наведени и заедничка опрема за единицата, опрема за прва помош и средства за поправка на електрични инсталации.
Вкупно, овие ставки за опрема се релативно мали во споредба со 30-те милиони денари наменети за засолништа.
Има и пари за обука
Програмата не е само за опрема.
Општината предвидела 60.000 денари за обука на силите за заштита и спасување.
Исто така, програмата наведува дека за функционирање на системот ќе се спроведуваат едукација и обука на силите, обука на одговорните лица во локалната самоуправа, вежбовни активности и активности за подигнување на свеста кај јавноста.
Ова е важно бидејќи системот за итни состојби не зависи само од опремата што се наоѓа во магацините. Во моментот на криза, опремата треба да ја користат луѓе кои знаат што треба да направат.
И уште една мала, но интересна инвестиција: заштита од гром
Во програмата се предвидени 250.000 денари за реконструкција на системот за заштита од атмосферски празнења – громобранската инсталација на општинскиот објект.
Ова е превентивна мерка и покажува дека програмата не се фокусира само на реакцијата откако ќе се случи несреќа, туку вклучува и одредени мерки за намалување на ризикот.
Ова е во согласност со начинот на кој Дирекцијата за заштита и спасување го опишува системот за заштита и спасување: тој вклучува превентивни и оперативни мерки за земјотреси, поплави, пожари, свлечишта и други несреќи.
Дали овие ризици се само теоретски?
Не.
Во 2026 година, Тетово и Полошкиот регион се соочија со неколку настани кои покажуваат зошто подготвеноста за итни состојби е конкретно прашање.
Во февруари 2026 година, обилните врнежи предизвикаа свлечишта, одрони од камења, поплавени подруми и локални патишта во тетовскиот регион. Според Центарот за управување со кризи, како што објави SDK, едно свлечиште на патот кон Попова Шапка претставувало опасност и за околните станбени објекти.
Во истиот период, екипи на Дирекцијата за заштита и спасување интервенирале во повеќе општини, вклучително и Тетово, поради поплави и излевање на водите од коритата.
И земјотресите се реален ризик. На 10 февруари 2026 година, земјотрес со локална магнитуда 4,6 со епицентар во Косово беше почувствуван во Тетово, Гостивар и Скопје, според Сеизмолошката опсерваторија при Природно-математичкиот факултет во Скопје и известувањето на МИА.
Значи, кога Општината планира пари за заштита и спасување, не станува збор за хипотетичко сценарио.
Тетово веќе има и територијални сили за заштита и спасување
Во февруари 2026 година, Советот на Општина Тетово ја усвои одлуката за формирање на територијални сили за заштита и спасување, а беше формиран и општински штаб за заштита и спасување.
Според известувањето на Portalb, овие структури се поврзани со реакцијата на ризици како свлечишта, земјотреси и поплави.
И самата Општина Тетово го опишува Секторот за заштита и спасување како структура која ја следи можноста за појава на кризи, предлага средства што треба да се издвојат од буџетот и подготвува програми за спасување и реакција при несреќи.
Тоа значи дека постои и институционална структура која треба да управува со овој дел од системот.
Но има едно големо прашање: колку е реално реализирано?
Тука јавните документи стануваат помалку јасни.
Програмата покажува што е планирано за 2026 година и колку средства се предвидени за секоја активност.
Но од програмскиот документ не може самостојно да се заклучи колку од 31.005.080 денари реално се потрошени досега, која опрема е набавена, кои засолништа се обновени или колку обуки се одржани.
Ова е важна разлика во јавните финансии:
Буџетот го покажува планот.
Финансискиот извештај ја покажува реализацијата.
Во следните статии ќе донесеме повеќе детали за колку од овие средства се реализирани досега во текот на оваа година, кои расходи се направени, за што конкретно се потрошени средствата и што може да се потврди преку јавните документи.
На тој начин ќе направиме разлика меѓу она што е планирано во буџетот и она што навистина е реализирано, за граѓаните да можат појасно да видат каде одат средствата наменети за заштита и спасување.
И за граѓанинот, и двете се неопходни.
Самата програма предвидува реализацијата да ја следи Општината во соработка со Општинскиот штаб за заштита и спасување, Дирекцијата за заштита и спасување, Центарот за управување со кризи и органите на Советот на Општината.
Што би било интересно да знае јавноста?
За добар систем на транспарентност, граѓаните треба да можат да ја видат не само сумата од 31 милион денари, туку и што е направено со неа.
На пример: кои засолништа се проверени и одржувани? Колку од 30-те милиони денари се потрошени? Каква опрема е набавена? Колку од 42 припадници се опремени со планираната опрема? Колку обуки и вежби се одржани? Дали е реализирана реконструкцијата на громобранскиот систем? И колку средства останале непотрошени?
Ова не се прашања кои се однесуваат само на финансиската транспарентност.
Тие се однесуваат на безбедноста на граѓаните.
Буџет што се гледа дури кога ќе се случи катастрофа
Буџетот за заштита и спасување е различен од многу други јавни расходи.
Ако се изгради пат, граѓанинот го гледа.
Ако се уреди парк, граѓанинот го користи.
Но ако парите за заштита и спасување се добро потрошени, најважниот резултат може да биде нешто што не се случува: зграда што не е оштетена, човек кој е спасен побрзо, свлечиште што е спречено или екипа која пристигнува опремена на вистинското место.
Затоа, 31 милион денари планирани за 2026 година не треба да се гледаат само како бројка во буџетот.
Тие се планирана инвестиција во начинот на кој Тетово ќе реагира кога реален ризик ќе се претвори во итна состојба.
И прашањето што останува за јавноста е многу конкретно:
Ако утре се случи поплава, пожар, земјотрес или свлечиште – колку од подготовките платени од буџетот навистина ќе бидат функционални?
Тоа е она што треба да го покаже извештајот за реализација.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)