Transparenca Komunale: Cilat të dhëna janë publike?

Sa informacion publik mund të gjejë një i ri për Komunën e Tetovës?

Kur flasim për transparencën e një komune, pyetja nuk është vetëm nëse informacioni publikohet. Pyetja është edhe sa lehtë mund të gjendet, sa i plotë është dhe nëse një qytetar mund ta kuptojë dhe ta përdorë atë informacion.

Për të rinjtë, kjo është veçanërisht e rëndësishme. Vendimet e komunës ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme: nga rrugët, transporti dhe hapësirat publike, te arsimi, sporti, kultura, mjedisi, urbanizmi dhe mënyra se si shpenzohen paratë publike.

Por, nëse një i ri dëshiron të dijë se sa para janë planifikuar për një aktivitet, çfarë ka vendosur Këshilli i Komunës, kush ka fituar një kontratë publike ose si mund të kërkojë një dokument, sa e lehtë është të gjejë përgjigjen?

Çfarë është publike në faqen e Komunës së Tetovës?

Një pjesë e konsiderueshme e informacionit zyrtar është e disponueshme në faqen e Komunës së Tetovës. Në faqen zyrtare gjenden dokumente dhe seksione që lidhen me buxhetin, aktet dhe vendimet, shërbimet elektronike, pjesëmarrjen në vendimmarrje dhe informatat me karakter publik.

Komuna ka edhe një faqe të posaçme për Informata me karakter publik, ku qytetarët mund të gjejnë procedurën për kërkimin e informacionit, formularin për kërkesë, formularin për ankesë dhe të dhënat e personave përgjegjës. Komuna gjithashtu tregon se kërkesat për qasje në informacion mund të dorëzohen me postë ose përmes emailit zyrtar.

Kjo do të thotë se qytetari nuk është i kufizuar vetëm në informacionin që komuna e ka publikuar në mënyrë proaktive. Nëse një informacion publik nuk gjendet online, ekziston edhe mekanizmi për ta kërkuar atë zyrtarisht.

Buxheti: sa para ka dhe për çfarë?

Buxheti është një nga dokumentet më të rëndësishme për të kuptuar prioritetet e një komune.

Në dokumentet zyrtare të Komunës së Tetovës mund të gjenden vendime për buxhetin dhe realizimin e tij. Për shembull, Vendimi për realizimin e Buxhetit të Komunës së Tetovës për vitin 2025 është publikuar në Fletoren Zyrtare të Komunës dhe përcakton mënyrën e realizimit të buxhetit. Dokumenti sqaron gjithashtu se buxheti përbëhet nga buxheti themelor, aktivitetet vetëfinancuese, subvencionet, kreditë dhe donacionet.

Por transparenca buxhetore nuk nënkupton vetëm publikimin e një dokumenti.

Për qytetarin është e rëndësishme të mund të përgjigjet në pyetje të tilla si:

Sa para janë planifikuar?
Sa janë shpenzuar?
Për çfarë janë shpenzuar?
Cilat projekte janë realizuar?
Sa është shpenzuar për një projekt të caktuar?
A është realizuar ajo që ishte planifikuar?

Pikërisht këtu bëhet dallimi mes publikimit të të dhënave dhe kuptueshmërisë së të dhënave.

Çfarë tregojnë matjet më të reja për Tetovën?

Një nga vlerësimet më të fundit është Indeksi i Transparencës së Vetëqeverisjes Lokale për vitin 2025, i realizuar nga Transparency International–Macedonia.

Hulumtimi është veçanërisht interesant sepse nuk mat vetëm nëse një komunë ka faqe interneti. Ai përdor 91 pyetje dhe analizon fusha të ndryshme të funksionimit të komunave: punën e Këshillit, buxhetin, marrëdhëniet me qytetarët, qasjen në informata publike, prokurimet publike, ndërmarrjet dhe institucionet publike, debatet publike dhe indikatorë të tjerë.

Në këtë vlerësim, Komuna e Tetovës mori 43 pikë nga 100, ndërsa mesatarja e tetë komunave të analizuara ishte 52 pikë.

Tetova u rendit me 43 pikë, pas Manastirit me 67, Velesit me 60, Shtipit me 55, Strumicës me 54, Kumanovës me 51 dhe Aerodromit me 49, ndërsa Ohri mori 39 pikë.

Sipas hulumtimit, një nga problemet më të mëdha është se një sasi e konsiderueshme informacioni mungon në faqet e komunave, duke e bërë të vështirë krijimin e një pasqyre të qartë se si funksionojnë institucionet lokale dhe si menaxhohen fondet publike.

Por një tjetër indeks e vlerëson Tetovën shumë më lart

Në pamje të parë, këto rezultate mund të duken kontradiktore.

Indeksi i Transparencës Aktive 2025 e rendit Komunën e Tetovës me 81.4%, në kategorinë “shumë e mirë”. Në këtë indeks, Tetova është në vendin e 59-të në listën e institucioneve të vlerësuara.

Pse ka një dallim kaq të madh mes 81.4% dhe 43 pikëve?

Sepse këto dy indekse nuk matin saktësisht të njëjtën gjë.

Indeksi i Transparencës Aktive fokusohet në nivelin e publikimit proaktiv të informacionit nga institucionet. Ndërsa Indeksi i Transparency International përdor një metodologji më të gjerë që përfshin edhe funksionimin e Këshillit, buxhetin, qasjen në informacion, prokurimet, institucionet publike dhe debatet publike.

Kjo na tregon diçka të rëndësishme:

Një komunë mund të jetë relativisht e mirë në publikimin e informacionit, por kjo nuk do të thotë automatikisht se i gjithë procesi i transparencës dhe llogaridhënies është po aq i zhvilluar.

Po “hapja” e komunave?

Një matje tjetër e rëndësishme është Indeksi i Hapjes 2025 i Fondacionit Metamorphosis dhe Rural Coalition.

Ky indeks nuk e sheh transparencën vetëm si publikim dokumentesh. Ai analizon katër komponentë: transparencën, qasjen, mënyrën e konsultimit me qytetarët dhe gatishmërinë për përmirësimin e integritetit, si dhe efikasitetin në punë.

Në vitin 2025, mesatarja e hapjes së komunave në vend u rrit nga 37% në 2024 në 40%.

Megjithatë, hulumtuesit e vlerësojnë këtë ende si një nivel të ulët të hapjes së pushtetit lokal. Në këtë hulumtim, komunat e Rajonit Lindor kishin rezultatet më të mira, ndërsa Rajoni i Pollogut ishte rajoni me nivelin më të ulët të hapjes.

Kjo e bën çështjen e transparencës në Tetovë edhe më interesante, sepse Tetova është komuna më e madhe e Pollogut dhe një nga qendrat kryesore urbane të rajonit.

Çfarë informacioni duhet të kërkojë një qytetar?

Buxheti dhe shpenzimet – sa para janë planifikuar dhe sa janë realizuar.
Vendimet e Këshillit – çfarë është vendosur dhe për cilat çështje.
Prokurimet publike – çfarë blihet me paratë publike dhe kush i fiton kontratat.
Projektet komunale – cilat projekte janë planifikuar, sa kushtojnë dhe nëse janë realizuar.
Thirrjet publike – kush mund të aplikojë për mbështetje, subvencione apo programe komunale.
Institucionet dhe ndërmarrjet publike – si funksionojnë dhe çfarë informacioni publikojnë.
Pjesëmarrja qytetare – kur mund të marrë pjesë qytetari në debate, konsultime ose procese të tjera të vendimmarrjes.

A është informacioni publik gjithmonë i lehtë për t’u kuptuar?

Jo domosdoshmërisht.

Një dokument mund të jetë i publikuar online dhe formalisht të jetë “publik”, por për një qytetar të zakonshëm mund të jetë i vështirë për t’u kuptuar.

Një vendim prej dhjetëra faqesh, një tabelë buxhetore ose një dokument prokurimi mund të përmbajë informacion shumë të rëndësishëm, por jo domosdoshmërisht në një formë që një i ri mund ta kuptojë brenda pak minutash.

Kjo është edhe arsyeja pse qasja në informacion dhe kuptimi i informacionit duhet të shihen si dy gjëra të lidhura, por jo identike.

Transparenca nuk mbaron me publikimin

Të dhënat publike janë vetëm pika e parë.

Një komunë më transparente është ajo ku qytetarët mund të gjejnë informacionin, ta kuptojnë atë dhe ta përdorin për të marrë pjesë në jetën publike.

Rezultatet e hulumtimeve të fundit tregojnë se Komuna e Tetovës ka informacion publik të disponueshëm dhe mekanizma formalë për qasje në informacion, por gjithashtu ekziston hapësirë për përmirësim në transparencën e përgjithshme, llogaridhënien dhe mënyrën se si informacioni u prezantohet qytetarëve.

Për të rinjtë, sfida nuk është vetëm të pyesin “A është informacioni online?”

Pyetja më e rëndësishme është:

“A mund ta gjej, ta kuptoj dhe ta përdor këtë informacion për të ditur se çfarë po ndodh në qytetin tim?”

Kjo është pikërisht pika ku transparenca shndërrohet në pjesëmarrje qytetare.

Burimet:

Autori: Angel Stojanovski

Ky aktivitet mbështetet nga Iniciativa për Demokraci Dixhitale CIVICUS (DDI)