Како Општина Тетово троши средства за младински програми?
Младите претставуваат важен дел од секоја локална заедница. Тие се идните носители на економскиот, општествениот и културниот развој, поради што општините имаат обврска да создаваат услови за нивно активно учество во животот на заедницата. Еден од начините на кои тоа се постигнува е преку финансирање на младински програми и активности.
Иако често се зборува за поддршка на младите, многу граѓани не знаат како овие активности се финансираат, колку средства се издвојуваат и каде можат да ги најдат овие информации. Одговорот не е секогаш едноставен, бидејќи средствата за младите најчесто не се прикажани како една посебна буџетска ставка, туку се распределени низ повеќе различни програми и активности.
Што се младински програми?
Под младински програми се подразбираат активности и проекти кои имаат за цел да го подобрат квалитетот на животот на младите и да го поттикнат нивното активно учество во општеството. Тоа може да вклучува образовни работилници, обуки, културни и спортски настани, активности за волонтирање, поддршка на младински организации, како и иницијативи што придонесуваат за развој на младинските политики.
Според Законот за младинско учество и младински политики, општините имаат значајна улога во создавањето услови за младите и во развојот на локални младински политики. За реализација на овие активности потребни се финансиски средства кои се обезбедуваат преку општинскиот буџет.
Како се планираат средствата?
Секоја година Општина Тетово го подготвува својот буџет преку процес кој започнува неколку месеци пред почетокот на новата буџетска година. Министерството за финансии ги доставува буџетските насоки, по што секторите во општината ги доставуваат своите финансиски барања. Предлог-буџетот потоа го разгледува градоначалникот, а конечната одлука ја носи Советот на Општината. Овој процес е утврден и со Буџетскиот календар усвоен од Советот на Општина Тетово.
За 2026 година, Општина Тетово усвои буџет во вкупен износ од 2.734.977.606 денари, кој ќе се користи за финансирање на сите законски надлежности на општината, вклучувајќи образование, комунални услуги, инфраструктура, култура, спорт, администрација и други јавни услуги.
Колку средства се издвојуваат за младите?
Прашањето колку точно средства се наменети за младински програми е едно од најчестите, но и едно од најтешките за одговор.
Во јавно достапната Одлука за Буџетот на Општина Тетово за 2026 година не е прикажана посебна ставка што ги обединува сите средства за младински политики. Документот ги прикажува вкупните приходи и расходи на општината, но не содржи детална распределба на средствата по конкретни младински активности.
Тоа значи дека граѓаните не можат само со читање на основниот буџетски документ да утврдат колку средства се издвојуваат за младите. За таква анализа би биле потребни и други документи, како што се годишните програми на општината, деталниот буџет по програми и извештаите за реализација на буџетот.
Зошто е тешко да се добие целосната слика?
Во пракса, активностите што се однесуваат на младите често се финансираат преку повеќе различни буџетски програми. На пример, одредени активности може да бидат дел од програмите за спорт, култура, образование или поддршка на здруженија на граѓани.
Поради тоа, вкупните средства што се трошат за младите не секогаш се прикажани на едно место. За да се добие целосна слика, потребно е да се анализираат повеќе документи и да се споредат планираните средства со нивната реализација.
Зошто е важна транспарентноста?
Јавното објавување на буџетските документи им овозможува на граѓаните да следат како се трошат јавните средства и да бараат отчетност од институциите. Кога информациите се јасни и лесно достапни, младите, граѓанските организации и другите заинтересирани страни полесно можат да се вклучат во процесите на креирање локални политики и да предложат активности кои одговараат на нивните потреби.
Истовремено, поголемата транспарентност придонесува за подобро планирање на јавните средства и поголема доверба во работата на локалната самоуправа.
Каде граѓаните можат да ги најдат овие информации?
Буџетот на Општина Тетово е јавен документ и е усвоен од Советот на Општината. Покрај основниот буџет, граѓаните можат да ги следат и другите документи што општината ги објавува, како што се годишните програми, кварталните извештаи за реализација на буџетот и завршната сметка, кога тие се јавно достапни.
Доколку одредени информации не се објавени, граѓаните имаат право да ги побараат преку барање за слободен пристап до информации од јавен карактер. На тој начин може да се добијат подетални податоци за тоа како се распределуваат средствата за одделни програми, вклучително и активностите што се однесуваат на младите.
Што можеме да заклучиме?
Буџетот на Општина Тетово покажува како се планираат јавните средства за функционирањето на локалната самоуправа, но од основниот буџетски документ не може прецизно да се утврди колку средства се издвојуваат исклучиво за младински програми.
Тоа укажува дека, покрај објавувањето на буџетот, важна е и достапноста на деталните програми и извештаи кои овозможуваат граѓаните полесно да ги следат инвестициите во младите. Подобрата достапност и разбирливост на овие информации претставува важен чекор кон поголема транспарентност, отчетност и активно учество на младите во развојот на Општина Тетово.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)