Буџетот на Општина Тетово е најважниот финансиски документ што се усвојува секоја година од страна на Советот на Општината. Во него се утврдуваат сите приходи што се очекува да се остварат во текот на годината, како и начинот на кој тие средства ќе се трошат за обезбедување јавни услуги и реализација на проекти од интерес на граѓаните. Со други зборови, буџетот е финансискиот план на општината, кој покажува со колку средства ќе располага и како тие ќе бидат инвестирани во текот на годината.
За 2026 година, Општина Тетово усвои буџет во износ од 2.734.977.606 денари, односно околу 44,5 милиони евра. Со овие средства ќе се финансираат работата на општинската администрација, образованието, патната инфраструктура, заштитата на животната средина, културата, спортот, социјалната заштита и бројни други проекти кои директно влијаат врз квалитетот на животот на граѓаните.
Иако буџетот е јавен документ, за многу граѓани тој сè уште претставува сложен документ исполнет со табели, шифри и финансиски поими кои не се лесни за разбирање. Токму затоа е важно да се знае што претставува буџетот, како се подготвува и од каде доаѓаат средствата што општината ги користи за финансирање на јавните услуги и инвестиции.
Како се подготвува буџетот?
Често граѓаните сметаат дека буџетот го подготвува само градоначалникот, но всушност станува збор за процес кој трае неколку месеци и во кој учествуваат речиси сите општински институции.
Подготовката на буџетот ја координира Секторот за финансиски прашања, кој го води целиот процес на финансиско планирање. Секој сектор во општинската администрација, училиштата, јавните институции и јавните претпријатија ги доставуваат своите барања за финансиски средства, со образложение за активностите и проектите што планираат да ги реализираат во текот на наредната година. Овие барања се анализираат, се споредуваат со очекуваните приходи и врз основа на тоа се подготвува Предлог-буџетот.
Процесот започнува во септември, кога Министерството за финансии ги доставува буџетските насоки и лимити до општините. Во текот на октомври и ноември се вршат финансиски анализи, се утврдуваат приоритетите и се подготвува Предлог-буџетот. Потоа документот го разгледува градоначалникот и го доставува до Советот на Општината, кој го разгледува и го усвојува на јавна седница. По неговото усвојување, буџетот се објавува и стапува во сила од 1 јануари наредната година.
Од каде доаѓаат средствата на Општина Тетово?
Едно од најчестите прашања што ги поставуваат граѓаните е од каде се обезбедуваат средствата со кои општината ги финансира јавните услуги. Иако многумина сметаат дека општината се финансира исклучиво од локалните даноци, во пракса изворите на финансирање се многу поразновидни.
За 2026 година, Општина Тетово планира да оствари 2.734.977.606 денари приходи, кои се поделени во шест главни категории.
Даночни приходи
Даночните приходи изнесуваат 325.062.703 денари, односно околу 11,9% од вкупниот буџет. Во оваа категорија спаѓаат данокот на имот, данокот на наследство и подарок, данокот на промет на недвижности и други локални даноци утврдени со закон. Овие приходи претставуваат најзначајниот сопствен извор на финансирање на општината.
Неданочни приходи
Покрај даноците, општината остварува и 65.515.220 денари неданочни приходи, што претставува околу 2,4% од буџетот. Во оваа категорија спаѓаат административните такси, надоместоците за издавање документи и дозволи, закупнините за општински имот, глобите и другите приходи кои се остваруваат преку услугите што ги обезбедува општината. Иако нивното учество е релативно мало, тие претставуваат важен извор на сопствени приходи.
Капитални приходи
Капиталните приходи за 2026 година се планирани во износ од 17.200.000 денари. Тие најчесто се остваруваат преку продажба на градежно земјиште, продажба на општински имот или други надоместоци поврзани со управувањето со општинскиот имот.
Дотации
Најголемиот дел од буџетот на Општина Тетово се обезбедува преку дотации, кои изнесуваат 1.621.137.290 денари, односно околу 59,3% од вкупните приходи. Дотациите се средства што се префрлаат од Буџетот на Република Северна Македонија за финансирање на децентрализираните надлежности, како што се функционирањето на основните и средните училишта, платите на наставниците, детските градинки и други јавни услуги. Овие средства се строго наменски и не можат да се користат за други цели.
Трансфери
Друг значаен извор на финансирање се трансферите, кои за 2026 година се планирани во износ од 669.662.272 денари, односно 24,5% од буџетот. Овие средства се префрлаат од државните институции за финансирање на различни програми и инвестиции, како што се инфраструктурни проекти, локален развој и други јавни иницијативи.
Донации
Општината планира и 36.400.121 денари приходи од донации, што претставува околу 1,3% од буџетот. Овие средства се обезбедуваат од Европската Унија, меѓународни организации, амбасади и други развојни партнери и најчесто се користат за реализација на конкретни проекти во областа на локалниот развој, дигитализацијата, заштитата на животната средина или социјалната инклузија.
Што ни покажуваат овие бројки?
Анализата на структурата на буџетот покажува еден интересен факт. Само 11,9% од приходите на Општина Тетово доаѓаат од локалните даноци, додека 59,3% се обезбедуваат преку дотации, а 24,5% преку трансфери. Тоа значи дека околу 84% од буџетот се финансира од средства што се префрлаат од централната власт, додека помалку од една шестина од приходите се создаваат директно од сопствените извори на општината. Оваа структура ја покажува важноста на системот на финансирање меѓу централната и локалната власт, особено за реализација на надлежностите во образованието и другите јавни услуги.
Како се трошат овие средства?
По усвојувањето на буџетот, средствата се распределуваат по различни програми и сектори. Со нив се финансираат изградбата и реконструкцијата на улици, одржувањето на комуналната инфраструктура, функционирањето на училиштата и детските градинки, културните и спортските активности, социјалната заштита, општинската администрација, јавните претпријатија и многу други услуги што граѓаните секојдневно ги користат.
Поради тоа, буџетот не е само финансиски документ, туку конкретен развоен план што ги определува приоритетите на Општина Тетово за целата година. Секоја инвестиција во улици, јавно осветлување, училишта, паркови, спортски објекти или комунални услуги се финансира преку овој документ.
Каде граѓаните можат да ги најдат овие информации?
Сите документи поврзани со Буџетот на Општина Тетово се јавни и достапни за секој граѓанин. Годишниот буџет, Одлуката за извршување на буџетот, годишните програми на секторите, кварталните извештаи за реализација на буџетот, завршната сметка и други документи се објавуваат на официјалната веб-страница на Општина Тетово (www.tetovo.gov.mk), во делот „Службен гласник“, каде што се достапни сите акти усвоени од Советот на Општината.
Покрај документите што се објавени на интернет, граѓаните имаат право да побараат и дополнителни информации од Општината. Доколку одреден документ не е јавно достапен или се потребни подетални податоци, тие можат да се побараат преку барање за слободен пристап до информации од јавен карактер, согласно Законот за слободен пристап до информации од јавен карактер. Барањето може да се поднесе во архивата на општината, по пошта или по електронски пат, а институцијата е должна да одговори во законски утврдениот рок.
Познавањето на начинот на кој се собираат и трошат јавните средства е важен чекор кон поголема транспарентност и отчетност. Колку подобро граѓаните го разбираат општинскиот буџет, толку полесно можат да го следат спроведувањето на проектите, да бараат одговорност од институциите и активно да учествуваат во процесите на донесување одлуки за развојот на Општина Тетово.