Buxheti i Komunës së Tetovës është dokumenti më i rëndësishëm financiar që miratohet çdo vit nga Këshilli i Komunës. Në të përcaktohen të gjitha të ardhurat që pritet të realizohen gjatë vitit, si dhe mënyra se si do të shpenzohen këto mjete për ofrimin e shërbimeve publike dhe realizimin e projekteve në interes të qytetarëve. Me fjalë të tjera, buxheti është plani financiar i komunës, i cili tregon se sa para do të ketë në dispozicion dhe si do të investohen ato gjatë vitit.
Për vitin 2026, Komuna e Tetovës ka miratuar një buxhet prej 2.734.977.606 denarësh, ose rreth 44.5 milionë euro. Ky buxhet do të financojë funksionimin e administratës komunale, arsimin, infrastrukturën rrugore, mbrojtjen e mjedisit, kulturën, sportin, mbrojtjen sociale dhe shumë projekte të tjera që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve.
Megjithëse buxheti është një dokument publik, për shumë qytetarë ai mbetet një dokument i ndërlikuar, i mbushur me tabela, kode dhe terma financiarë që nuk kuptohen lehtë. Pikërisht për këtë arsye është e rëndësishme të kuptohet se çfarë përfaqëson buxheti, si përgatitet ai dhe nga vijnë paratë që komuna i përdor për të financuar shërbimet dhe investimet publike.
Si përgatitet buxheti?
Shpesh qytetarët mendojnë se buxheti përgatitet vetëm nga kryetari i komunës, por në fakt ai është rezultat i një procesi disa mujor ku marrin pjesë pothuajse të gjitha institucionet komunale.
Përgatitja e buxhetit udhëhiqet nga Sektori për Çështje Financiare, i cili koordinon të gjithë procesin e planifikimit financiar. Çdo sektor i administratës komunale, shkollë, institucion publik dhe ndërmarrje komunale dorëzon kërkesat e veta për financim, duke paraqitur aktivitetet dhe projektet që planifikon të realizojë gjatë vitit të ardhshëm. Këto kërkesa analizohen, krahasohen me të ardhurat që pritet të realizohen dhe, mbi këtë bazë, përgatitet propozim-buxheti.
Procesi fillon në muajin shtator, kur Ministria e Financave u dërgon komunave udhëzimet dhe kufijtë buxhetorë. Gjatë muajve tetor dhe nëntor zhvillohen analizat financiare, përcaktohen prioritetet dhe përgatitet propozim-buxheti. Më pas dokumenti shqyrtohet nga kryetari i komunës dhe dërgohet në Këshillin e Komunës, i cili e diskuton dhe e miraton në seancë publike. Pas miratimit, buxheti publikohet dhe hyn në fuqi nga 1 janari i vitit pasues.
Nga vijnë paratë e Komunës së Tetovës?
Një nga pyetjet më të shpeshta që shtrojnë qytetarët është se nga sigurohen paratë që komuna përdor për të financuar shërbimet publike. Edhe pse shumë mendojnë se komuna financohet vetëm nga tatimet lokale, në praktikë burimet e financimit janë shumë më të ndryshme.
Për vitin 2026, Komuna e Tetovës planifikon të realizojë 2.734.977.606 denarë të ardhura, të cilat ndahen në gjashtë kategori kryesore.
Të ardhurat tatimore
Të ardhurat tatimore arrijnë në 325.062.703 denarë, ose rreth 11.9% të buxhetit të përgjithshëm. Këto janë fondet që komuna mbledh nga tatimi në pronë, tatimi mbi trashëgiminë dhe dhuratat, tatimi mbi qarkullimin e pasurive të paluajtshme dhe tatime të tjera të përcaktuara me ligj. Këto konsiderohen të ardhurat kryesore vendore, pasi krijohen drejtpërdrejt brenda territorit të komunës.
Të ardhurat jotatimore
Përveç tatimeve, komuna realizon edhe 65.515.220 denarë të ardhura jotatimore, të cilat përfaqësojnë rreth 2.4% të buxhetit. Në këtë kategori përfshihen tarifat administrative, pagesat për dokumente dhe leje, qiratë e pronës komunale, gjobat dhe pagesa të tjera për shërbime që ofron komuna. Edhe pse pesha e tyre është relativisht e vogël, ato përbëjnë një burim të rëndësishëm të të ardhurave vetanake.
Të ardhurat kapitale
Një kategori tjetër janë të ardhurat kapitale, të cilat për vitin 2026 janë planifikuar në 17.200.000 denarë. Këto realizohen kryesisht nga shitja e tokës ndërtimore, shitja e pronës komunale ose kompensime të tjera që lidhen me menaxhimin e pasurisë së komunës.
Dotacionet
Pjesa më e madhe e buxhetit të Komunës së Tetovës sigurohet përmes dotacioneve, të cilat arrijnë në 1.621.137.290 denarë, ose rreth 59.3% të të gjitha të ardhurave. Dotacionet janë mjete që transferohen nga Buxheti i Republikës së Maqedonisë së Veriut për financimin e kompetencave të decentralizuara, si funksionimi i shkollave fillore dhe të mesme, pagat e mësimdhënësve, kopshtet e fëmijëve dhe shërbime të tjera publike. Këto mjete janë të destinuara për qëllime specifike dhe nuk mund të përdoren për projekte të tjera sipas vendimit të komunës.
Transfertat
Një tjetër burim i rëndësishëm financimi janë transfertat, të cilat për vitin 2026 janë planifikuar në 669.662.272 denarë, ose 24.5% të buxhetit. Këto mjete transferohen nga institucionet shtetërore për financimin e programeve dhe investimeve të ndryshme komunale, si projekte infrastrukturore, zhvillim lokal dhe iniciativa të tjera publike.
Donacionet
Komuna realizon edhe 36.400.121 denarë nga donacionet, të cilat përbëjnë rreth 1.3% të buxhetit. Këto fonde sigurohen nga Bashkimi Evropian, organizata ndërkombëtare, ambasada dhe partnerë të tjerë zhvillimorë dhe përdoren kryesisht për projekte specifike në fusha si zhvillimi lokal, digjitalizimi, mbrojtja e mjedisit apo përfshirja sociale.
Çfarë na tregojnë këto shifra?
Analiza e strukturës së buxhetit tregon një fakt mjaft interesant. Vetëm 11.9% e të ardhurave të Komunës së Tetovës vijnë nga tatimet lokale, ndërsa 59.3% sigurohen nga dotacionet dhe 24.5% nga transfertat. Kjo do të thotë se rreth 84% e buxhetit financohet nga fondet që transferohen nga niveli qendror, ndërsa më pak se një e gjashta e të ardhurave krijohen drejtpërdrejt nga burimet vetanake të komunës. Kjo strukturë tregon rëndësinë e sistemit të financimit ndërmjet pushtetit qendror dhe atij lokal, veçanërisht për realizimin e kompetencave në arsim dhe shërbime të tjera publike.
Si shpenzohen këto mjete?
Pasi buxheti miratohet, fondet shpërndahen sipas programeve dhe sektorëve të ndryshëm. Me këto mjete financohen ndërtimi dhe rikonstruksioni i rrugëve, mirëmbajtja e infrastrukturës komunale, funksionimi i shkollave dhe kopshteve, aktivitetet kulturore e sportive, mbrojtja sociale, administrata komunale, ndërmarrjet publike dhe shumë shërbime të tjera që qytetarët i përdorin çdo ditë.
Për këtë arsye, buxheti nuk është vetëm një dokument financiar, por një plan konkret zhvillimi që përcakton prioritetet e Komunës së Tetovës për një vit të tërë. Çdo investim në rrugë, ndriçim publik, shkolla, parqe, objekte sportive apo shërbime komunale financohet përmes këtij dokumenti.
Ku mund t’i gjejnë qytetarët këto informacione?
Të gjitha dokumentet që lidhen me buxhetin e Komunës së Tetovës janë publike dhe mund të konsultohen nga çdo qytetar. Buxheti vjetor, vendimi për realizimin e buxhetit, programet vjetore të sektorëve, raportet tremujore për realizimin e buxhetit, llogaria përfundimtare dhe dokumente të tjera publikohen në faqen zyrtare të Komunës së Tetovës (www.tetovo.gov.mk), në seksionin “Fletorja Zyrtare”, ku gjenden të gjitha aktet e miratuara nga Këshilli i Komunës.
Përveç dokumenteve të publikuara në internet, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë edhe informacione shtesë nga Komuna. Nëse një dokument nuk është i disponueshëm në faqen zyrtare ose nevojiten të dhëna më të detajuara, ato mund të kërkohen përmes një kërkese për qasje të lirë në informacione me karakter publik, në përputhje me Ligjin për Qasje të Lirë në Informacionet me Karakter Publik. Kërkesa mund të dorëzohet në sportelin e komunës, me postë ose në formë elektronike, ndërsa institucioni është i obliguar të përgjigjet brenda afateve të përcaktuara me ligj.
Njohja e mënyrës se si mblidhen dhe shpenzohen paratë publike është një hap i rëndësishëm drejt rritjes së transparencës dhe llogaridhënies. Sa më mirë ta kuptojnë qytetarët buxhetin komunal, aq më lehtë mund të ndjekin realizimin e projekteve, të kërkojnë përgjegjësi nga institucionet dhe të marrin pjesë në diskutimet për zhvillimin e Komunës së Tetovës.