Nga kontejnerët e mbushur dhe mungesa e hapësirës deri te përgjegjësia e qytetarëve dhe institucioneve
Pastërtia e një qyteti zakonisht nuk vërehet kur sistemi funksionon. Ajo bëhet e dukshme kur kontejnerët janë të tejmbushur, kur mbeturinat qëndrojnë përreth tyre, kur trotuaret janë të bllokuara, kur hapësirat e gjelbra nuk mirëmbahen ose kur pas reshjeve hapësirat publike bëhen të vështira për t’u kaluar.
Në Tetovë, këto probleme nuk janë të reja. Gjatë vitit 2026 janë ndërmarrë disa aktivitete për përmirësimin e higjienës publike, mbledhjen e mbeturinave, mirëmbajtjen e hapësirave publike dhe kontrollin e përdorimit të tyre. Por pas këtyre aksioneve mbetet një pyetje më e gjerë: a ka Tetova një sistem mjaftueshëm efikas dhe të qëndrueshëm për mirëmbajtjen e pastërtisë së qytetit?
Në aspektin institucional, përgjegjësitë janë të ndara mes disa institucioneve dhe kompanive. Komuna e Tetovës në faqen e saj zyrtare përcakton se aktivitetet komunale përfshijnë mirëmbajtjen e higjienës publike, mbledhjen dhe transportin e mbeturinave komunale, mirëmbajtjen e parqeve dhe gjelbërimit, parkingjet publike, rrugët lokale dhe hapësirat e tjera publike.
Për një pjesë të këtyre shërbimeve është përgjegjëse Ndërmarrja Publike Komunale “Tetova”. Në faqen zyrtare të NPK “Tetova”, ndër shërbimet e saj përmenden pastrimi dhe mirëmbajtja e hapësirave publike, si dhe mirëmbajtja e parqeve, gjelbërimit urban dhe hapësirave të gjelbra publike.
Në menaxhimin e mbeturinave komunale rol të rëndësishëm ka edhe Saubermacher Tetovo. Komuna e Tetovës njofton se Saubermacher është angazhuar për mbledhjen dhe deponimin e mbeturinave komunale në deponinë rajonale Rusino.
Kjo ndarje është e rëndësishme, sepse kur qytetari sheh një kontejner të tejmbushur ose mbeturina të hedhura në hapësirë publike, shkaku nuk është gjithmonë i njëjtë. Një gjë është mbledhja e mbeturinave, tjetër është fshirja dhe larja e rrugëve, tjetër mirëmbajtja e gjelbërimit dhe tjetër kontrolli dhe ndëshkimi i atyre që e keqpërdorin hapësirën publike.
Pikërisht këtu shfaqet një nga problemet kryesore: qytetari e sheh rezultatin, ndërsa institucionet janë të ndara sipas kompetencave të tyre.
Një nga problemet më të dukshme në Tetovë mbeten kontejnerët e mbeturinave. Në disa pjesë të qytetit, mbeturinat nuk largohen mjaftueshëm shpejt dhe kontejnerët mbeten të mbushur për një periudhë më të gjatë. Kur kapaciteti i tyre tejkalohet, mbeturinat fillojnë të lihen përreth tyre, duke e kthyer problemin komunal në problem të higjienës publike.
Por shkaku nuk mund t’i atribuohet automatikisht vetëm mbledhjes së parregullt.
Tetova është qytet me numër të madh banorësh, studentësh dhe lëvizjesh ditore nga vendbanimet përreth. Në disa pjesë të qytetit, sasia e mbeturinave që krijohet është e madhe, ndërsa numri dhe kapaciteti i kontejnerëve jo gjithmonë duket se përputhet me nevojën reale. Nëse në një lokacion ka më shumë banorë dhe prodhohet më shumë mbeturinë, ndërsa kapaciteti i kontejnerëve mbetet i njëjtë, tejmbushja bëhet rezultat i pritshëm.
Këtu ekziston edhe problemi i frekuencës së mbledhjes. Edhe kur kontejnerët zbrazen sipas një orari të caktuar, ky orar mund të mos jetë i mjaftueshëm për lokacionet më të ngarkuara. Një sistem që funksionon në një pjesë më pak të frekuentuar të qytetit nuk do të thotë domosdoshmërisht se është i mjaftueshëm edhe për një rrugë me dendësi të madhe të banorëve.
Në shtator 2026, NPK “Tetova” filloi një aksion për larjen e kontejnerëve dhe pastrimin e hapësirës përreth tyre. Sipas Ora24, aksioni u zhvillua në orët e mbrëmjes dhe u fokusua në lokacionet ku më shpesh krijohen mbeturina përreth kontejnerëve.
Nga NPK-ja njëkohësisht u bë apel që qytetarët t’i hedhin mbeturinat brenda kontejnerëve dhe jo përreth tyre, si dhe të mos lënë mbeturina inerte pranë tyre.
Apeli ka bazë, sepse një pjesë e problemit lidhet edhe me sjelljen e qytetarëve. Në qytet shpesh mund të vërehen mbeturina të lëna pranë kontejnerëve, edhe kur brenda tyre ka ende hapësirë, si dhe përzierje e llojeve të ndryshme të mbeturinave. Problem i veçantë është lënia e mbeturinave voluminoze, materialeve ndërtimore dhe mbeturinave të tjera në vende që nuk janë të destinuara për to.
Por edhe këtu duhet shmangur shpjegimi i thjeshtë se “fajin e kanë qytetarët”.
Nëse kontejnerët janë të tejmbushur, nëse numri i tyre nuk përputhet me numrin e banorëve ose nëse mbledhja nuk është mjaftueshëm e shpeshtë, atëherë edhe sistemi ka pjesën e vet të përgjegjësisë.
Nga ana tjetër, nëse kontejneri ka hapësirë të lirë dhe mbeturinat hidhen qëllimisht në tokë pranë tij, atëherë problemi qartësisht nuk mund të zgjidhet vetëm duke shtuar kontejnerë të rinj.
Këtu shfaqet edhe pjesa e tretë e problemit – kontrolli institucional.
Nëse qytetari e di se hedhja e papërshtatshme e mbeturinave pothuajse asnjëherë nuk rezulton me sanksion, atëherë ndëshkimi pushon së qeni pjesë reale e sistemit dhe mbetet vetëm një mundësi formale. Por, nga ana tjetër, ndëshkimi në vetvete nuk është zgjidhje nëse qytetarët nuk kanë mjaftueshëm kontejnerë, mbledhje të organizuar ose mundësi të qarta për largimin e llojeve të ndryshme të mbeturinave.
Prandaj, problemi i kontejnerëve të tejmbushur nuk mund të zgjidhet me një masë të vetme. Nevojitet kombinim i numrit të mjaftueshëm dhe shpërndarjes së përshtatshme të kontejnerëve, mbledhjes më të shpeshtë në lokacionet më të ngarkuara, rregullave të qarta për llojet e ndryshme të mbeturinave dhe kontrollit efikas inspektues.
Veçanërisht e rëndësishme është të ekzistojë reagim institucional ndaj qytetarëve dhe subjekteve që vazhdimisht i hedhin mbeturinat në mënyrë të papërshtatshme. Pa kontroll dhe sanksione reale, thirrjet për sjellje të përgjegjshme kanë efekt të kufizuar.
Por sanksionet kanë kuptim vetëm nëse qytetarët kanë një alternativë reale dhe të qasshme për ta hedhur mbeturinën në mënyrë të duhur.
Prandaj pyetja nuk është vetëm “kush e hodhi mbeturinën?”, por edhe “a ia mundëson sistemi qytetarit ta hedhë mbeturinën siç duhet dhe a reagojnë institucionet kur dikush me vetëdije i shkel rregullat?”
Përgjigjja ndaj këtyre dy pyetjeve është e rëndësishme për të kuptuar pse problemi me mbeturinat në Tetovë vazhdon të përsëritet.
Përveç kontejnerëve, problem është edhe mënyra se si menaxhohet mbeturina pas mbledhjes së saj. Në vitin 2025 filloi një projekt pilot për selektimin e mbeturinave në lagjen Tetovarja. Sipas të dhënave të publikuara, në fazën e parë u vendosën kontejnerë për mbledhje të ndarë të plastikës, letrës dhe mbeturinave të përziera komunale në 19 lokacione publike.
Për familjet në lagje u parashikuan edhe kosha individualë për lloje të ndryshme të mbeturinave.
Kjo përfaqëson një hap përtej modelit klasik ku e gjithë mbeturina hidhet në të njëjtin kontejner. Por testi i vërtetë për një sistem të tillë nuk është numri i kontejnerëve të vendosur, por nëse qytetarët do ta selektojnë realisht mbeturinën dhe nëse ajo më pas do të mblidhet dhe përpunohet në mënyrë adekuate.
Në kontekst më të gjerë rajonal, Tetova dhe rajoni i Pollogut ende përballen me sfida serioze në menaxhimin e mbeturinave. Në vitin 2026, institucionet shtetërore njoftuan modernizimin e sistemit rajonal për menaxhimin e mbeturinave që lidhet me Rusinon. MIA raportoi për furnizimin me mekanizim dhe masat për modernizimin e sistemit rajonal.
Kjo është e rëndësishme sepse pastërtia e Tetovës nuk përfundon te kontejneri. Mbeturinat duhet të mblidhen, të transportohen dhe të deponohen ose përpunohen në mënyrë adekuate. Nëse një pjesë e sistemit nuk funksionon, problemi kalon në fazën tjetër.
Problem për hapësirën publike janë edhe pengesat fizike në trotuare. Në gusht 2026, Inspektorati Komunal zhvilloi aksione për lirimin e trotuareve nga produktet dhe pajisjet që pengojnë lëvizjen e këmbësorëve. KOHA raportoi se shërbimet inspektuese në disa lokacione konfiskonin mallra dhe pajisje që bllokonin trotuaret, veçanërisht përgjatë bulevardit “Ilinden”.
Kjo nuk është vetëm çështje e rendit urban. Kur trotuari është i bllokuar, këmbësori shpesh detyrohet të lëvizë në rrugë. Për nxënësit, studentët dhe qytetarët që çdo ditë ecin nëpër qytet, kjo ndikon drejtpërdrejt në sigurinë dhe qasshmërinë.
Por edhe këtu mbetet pyetja për vazhdimësinë. Nëse pas një aksioni inspektues trotuaret përsëri uzurpohen, atëherë problemi nuk është zgjidhur në mënyrë të qëndrueshme. Nevojiten kontrolle të vazhdueshme, rregulla të qarta dhe zbatim i njëjtë i tyre për të gjithë.
Problem i ngjashëm paraqitet edhe te aktivitetet ndërtimore. Në prill 2026, KOHA raportoi se Inspektorati Komunal kishte ndërmarrë masa ndaj kompanive ndërtimore për ndotjen e rrugëve dhe hapësirave publike. Sipas raportimit, kompanive u ishte kërkuar ta largonin papastërtinë e shkaktuar nga aktivitetet e tyre, përfshirë edhe larjen e rrugëve.
Ky shembull tregon se mirëmbajtja e pastërtisë publike nuk varet vetëm nga ndërmarrjet komunale dhe qytetarët. Edhe kompanitë ndërtimore, objektet hotelierike, dyqanet dhe subjektet e tjera që përdorin hapësirën publike kanë përgjegjësi.
Një qytet i pastër nuk krijohet vetëm me aksione
Është e lehtë që problemi i pastërtisë në Tetovë të reduktohet në një shpjegim të vetëm: ose qytetarët nuk janë të përgjegjshëm, ose institucionet nuk punojnë mjaftueshëm. Realiteti është më kompleks.
Kur kontejnerët janë të tejmbushur, një pjesë e problemit mund të lidhet me kapacitetin e pamjaftueshëm ose frekuencën e grumbullimit të mbeturinave. Kur mbeturinat lihen pranë një kontejneri të zbrazët, përgjegjësia bie para së gjithash mbi personin që i lë ato aty. Kur një trotuar uzurpohet, inspektorati ka për detyrë të reagojë. Kur sanksionet pothuajse mungojnë, sistemi krijon kushte që e njëjta sjellje të përsëritet.
Prandaj, mirëmbajtja e hapësirës publike duhet të shihet si një sistem dhe jo si një seri aksionesh të veçanta.
Nevojiten kontejnerë të mjaftueshëm në lokacione të përshtatshme, grumbullim i rregullt dhe më i shpeshtë i mbeturinave në zonat me ngarkesën më të madhe, mundësi për deponimin e duhur të mbeturinave voluminoze dhe mbeturinave të tjera specifike, selektim dhe riciklim, mirëmbajtje e rregullt e rrugëve dhe hapësirave të gjelbra, por edhe mekanizma inspektues që funksionojnë realisht.
Njëkohësisht, është e nevojshme që edhe qytetarët të kenë përgjegjësi të qartë. Hapësira publike nuk mund të mbetet e pastër nëse një pjesë e banorëve vazhdon ta përdorë hapësirën përreth kontejnerëve si deponi ilegale.
Por, që të pritet sjellje e përgjegjshme, duhet të ekzistojë edhe një alternativë funksionale. Nuk mund t’i kërkohet qytetarit të bëjë selektimin e mbeturinave nëse nuk ka mjaftueshëm kontejnerë për selektim. Gjithashtu, nuk mund të pritet që mbeturinat voluminoze të largohen në mënyrën e duhur nëse qytetarët nuk kanë një shërbim të qartë dhe të qasshëm për grumbullimin e tyre.
Pikërisht për këtë arsye, pyetja kryesore për Tetovën në këtë fushë nuk është vetëm se sa aksione pastrimi do të realizohen gjatë vitit.
Pyetja është nëse qyteti mund të ndërtojë një sistem në të cilin kontejnerët nuk do të tejmbushen rregullisht, mbeturinat nuk do të mbeten me ditë të tëra në hapësirat publike, qytetarët do të kenë kushte për t’i hedhur mbeturinat në mënyrën e duhur, ndërsa ata që i shkelin qëllimisht rregullat do të identifikohen dhe sanksionohen.
Për të rinjtë, hapësira publike është diçka më shumë sesa rruga dhe kontejneri. Ajo është hapësira nëpër të cilën kalojnë rrugës për në shkollë dhe fakultet, vendi ku kalojnë kohë me miqtë, parqet, sheshet, trotuaret dhe hapësirat e gjelbra.
Prandaj, cilësia e hapësirës publike është edhe çështje e cilësisë së jetës.
Në vitin 2026 parashikohen disa aktivitete konkrete: larja dhe pastrimi i hapësirave përreth kontejnerëve, selektimi i mbeturinave në kuadër të një projekti pilot, aksione inspektuese për lirimin e trotuareve dhe një fokus më i madh rajonal në menaxhimin e mbeturinave.
Por mbetet testi më i rëndësishëm: a do të bëhen këto aktivitete pjesë e një sistemi të rregullt, apo do të mbeten ndërhyrje të herëpashershme që përsëriten sa herë që problemi bëhet sërish i dukshëm?
Për një qytet me numër të madh banorësh dhe dinamikë të lartë ditore, pastërtia nuk mund të varet vetëm nga thirrjet drejtuar qytetarëve apo nga aksionet e herëpashershme.
Nevojiten shërbime komunale të rregullta dhe me kapacitet të mjaftueshëm, numër adekuat kontejnerësh, rregulla të qarta, një sistem funksional për menaxhimin e mbeturinave, inspektim i vazhdueshëm dhe sanksione reale, por edhe më shumë përgjegjësi nga vetë qytetarët.
Në fund, cilësia e një qyteti nuk matet vetëm me ndërtesat e reja, bulevardet dhe investimet kapitale. Ajo shihet edhe në gjërat më të zakonshme: nëse kontejneri është zbrazur në kohën e duhur, nëse ka hapësirë për këmbësorët, nëse parqet mirëmbahen dhe nëse hapësira publike u përket vërtet të gjithëve.
Pikërisht në këto detaje të përditshme qytetarët e ndiejnë më drejtpërdrejt funksionimin, ose mosfunksionimin, e pushtetit lokal.
Autori: Angel Stojanovski
Ky aktivitet mbështetet nga Iniciativa për Demokraci Dixhitale CIVICUS (DDI)