Од субвенции за инвертер-клими и велосипеди, до изработка на Локален еколошки акциски план, зелен катастар и мерки за почист воздух – што предвидува програмата на Општина Тетово, колку средства се планирани и што е реализирано досега.
Општина Тетово ја усвои Програмата на активности од областа на заштитата на животната средина и природата за 2026 година. Програмата е усвоена од Советот на Општина Тетово на 30 декември 2025 година и е објавена во „Службен гласник на Општина Тетово“ бр. 24 од 31 декември 2025 година.
Документот ги утврдува мерките што Општината планира да ги преземе во областите на воздухот, водата, почвата, отпадот, бучавата, природата, биодиверзитетот, климатските промени и други области поврзани со заштитата на животната средина.
Во град како Тетово, каде што загадувањето на воздухот останува еден од највидливите еколошки проблеми, програмата за 2026 година има особено значење.
Колку средства се планирани?
Според официјалната програма, за активностите од областа на заштитата на животната средина и природата се предвидени 21,7 милиони денари на расходната страна.
Од друга страна, програмата предвидува приходи од 7,75 милиони денари, што создава разлика од 13,75 милиони денари.
Доколку се земе предвид само планираната расходна сума, станува збор за околу 352 илјади евра, по ориентативен курс од 61,5 денари за едно евро.
Средствата не се концентрирани во една мерка, туку се распределени на повеќе активности.
Програмата во бројки
| Activity | Planned amount |
| Изработка на Локален еколошки акциски план – LEAP | 6.150.000 денари |
| Субвенции за инвертер-клими | 6.500.000 денари |
| Субвенции за велосипеди | 1.250.000 денари |
| Зелен катастар | 1.000.000 денари |
| План за бучава | 500.000 денари |
| Техничка документација за Б-интегрирани еколошки дозволи | 600.000 денари |
| Програма за енергетска ефикасност | 600.000 денари |
| Обуки и зајакнување на капацитетите на секторот | 1.000.000 денари |
| Програма за бездомни животни | 2.500.000 денари |
| Дезинфекција, дезинсекција и дератизација | 900.000 денари |
| Акциски план со краткорочни мерки за чист воздух | 600.000 денари |
| Вкупно | 21.700.000 денари |
Сите овие износи се наведени во официјалната Програма на Општина Тетово за 2026 година.
6,5 милиони денари за инвертер-клими – но каде е реализацијата?
Една од најконкретните мерки е субвенционирањето на граѓаните за набавка на инвертер-клими.
Општината има предвидено 6,5 милиони денари за оваа мерка. Програмата предвидува објавување јавен повик, аплицирање на граѓаните, проверка на документацијата, теренска контрола и исплата на субвенциите.
Но токму тука се појавува важна разлика меѓу она што е планирано и она што е реализирано.
Според мониторингот на Програмата за поддршка на изборните реформи, до крајот на периодот април–јуни 2026 година не била идентификувана јавна објава за оваа мерка, не бил започнат процесот на аплицирање, немало избор на корисници и не биле евидентирани исплати на субвенции.
Мониторингот, исто така, не идентификувал јавни набавки поврзани со оваа мерка.
Дополнително, мониторингот укажува на нејаснотии во однос на буџетското обезбедување на средствата: додека програмата предвидува 6,5 милиони денари за инвертер-клими, во буџетскиот план е идентификуван износ од 1,5 милиони денари за општата категорија за заштита на животната средина, без јасна идентификација каде се обезбедени сите средства за субвенциите за инвертер-клими.
Значи, во овој случај имаме конкретен пример кога една активност е наведена во годишната програма и има определен износ, но нејзината практична реализација не била евидентирана до крајот на вториот квартал.
Важно: државните ваучери не се исто што и општинската мерка
Во текот на 2026 година беа доделувани и државни ваучери за инвертер-клими, но тоа е мерка на Министерството за енергетика и не треба да се смета како реализација на општинската програма од 6,5 милиони денари.
Во март 2026 година, на пример, беше објавено дека на национално ниво биле подигнати 2.084 од вкупно 4.070 доделени ваучери.
Затоа, овие две мерки треба да се третираат одделно: државните ваучери не се доказ дека Општина Тетово ја реализирала својата планирана субвенција од 6,5 милиони денари.
1,25 милиони денари за велосипеди – без реализација до август
Друга мерка во Програмата за животна средина е субвенционирањето на граѓаните за купување велосипеди, за што се предвидени 1,25 милиони денари.
И тука податоците од мониторингот покажуваат јаз меѓу планот и реализацијата.
Во август 2026 година, „Порталб“ објави дека Општина Тетово сè уште не го реализирала субвенционирањето за велосипеди.
Според мониторингот, не биле објавени јавен повик, критериуми, потребна документација, рокови или начин на аплицирање за граѓаните.
Исто така, не биле идентификувани јавни набавки поврзани со оваа мерка, додека останувало нејасно како административно и финансиски требало да се спроведе исплатата на субвенциите.
Општината не дала одговор зошто мерката не била реализирана и дали ќе биде спроведена до крајот на годината.
Тоа значи дека, според јавно достапните информации до крајот на август, 1,25 милиони денари планирани за субвенции за велосипеди сè уште немале видлив резултат за граѓаните.
Што е направено во меѓувреме?
Не сите активности од областа на животната средина останаа само на ниво на план.
Во април 2026 година, во Тетово беше организирана конференцијата „Идентификување на еколошките приоритети на Општина Тетово“, со учество на Општината, Министерството за животна средина, експерти и претставници на граѓанското општество.
На настанот се разговараше за еколошките проблеми на Тетово и за идните политики и активности поврзани со зелениот транзициски процес.
Во рамките на дискусиите беше предложено и формирање на посебен сектор за животна средина и енергетика во Општина Тетово.
Ова е значајно бидејќи зајакнувањето на институционалниот капацитет во областа на животната средина и енергетиката е дел и од пошироките приоритети на програмата за мандатот 2025–2029.
Сепак, конференција, консултација или работен состанок не треба автоматски да се изедначуваат со реализација на конкретна буџетска мерка. За тоа е потребно да постојат конкретни резултати – документи, договори, набавки, инвестиции или реализирани активности.
Програмата за енергетска ефикасност е во подготовка
Друг развој во текот на 2026 година е подготовката на програма за енергетска ефикасност за периодот 2026–2029 година.
Во документацијата на Општината се предвидува организирање јавна дебата, подготовка на Програма за енергетска ефикасност 2026–2029, создавање електронска база за анализа на трошоците на општинските објекти и подготовка на техничка документација за објектите каде што би се спроведувале мерки за енергетска ефикасност.
За овој проект е предвидена вкупна вредност од 1,64 милиони денари.
Ова покажува дека во 2026 година Општината не се фокусира само на субвенции за граѓаните, туку и на создавање поширока основа за намалување на потрошувачката на енергија во јавните објекти.
Но и тука треба да се направи разлика меѓу подготовка на програма и реализација на конкретни мерки. Документите се однесуваат на подготовка на програмата, електронската база и техничката документација, а не на завршени енергетски интервенции во конкретни објекти.
Зелен катастар – 1 милион денари
Програмата за 2026 година предвидува 1 милион денари за изработка на зелен катастар.
Таков катастар може да биде важен инструмент за управување со зелените површини во градот, бидејќи може да овозможи евидентирање и планирање на зелените површини, дрвјата и јавните зелени простори.
Неговата практична вредност за граѓаните би била многу поголема доколку конечниот резултат биде јавно објавен и достапен како отворена дигитална мапа на зеленилото во Тетово.
Но од достапните јавно објавени материјали не се појавува јасен доказ дека зелениот катастар предвиден со 1 милион денари е завршен и објавен како достапен производ за граѓаните.
План за бучава
За подготовка на План за бучава се предвидени 500 илјади денари.
Урбаната бучава често останува во сенка во споредба со загадувањето на воздухот, но и таа е дел од политиките за заштита на животната средина.
Таков план би можел да помогне во идентификување на проблематичните локации и во определување мерки за намалување на бучавата од сообраќајот, угостителските објекти, комерцијалните активности и други извори.
600 илјади денари за енергетска ефикасност
Програмата предвидува и 600 илјади денари за Програма за енергетска ефикасност.
Мерката е особено значајна доколку се поврзе со јавни објекти, училишта и општински згради, бидејќи намалувањето на потрошувачката на енергија може истовремено да има финансиски и еколошки ефект.
Сепак, во самиот програмски документ не е даден деталeн список на објекти во кои ќе се спроведуваат конкретни интервенции.
Воздухот: проблемот што и самата Општина го идентификува како најголем
Програмата на Општината јасно го идентификува главниот проблем.
Во документот се наведува дека најголемиот проблем во областа на заштитата на животната средина со кој се соочува Тетово е лошиот квалитет на воздухот, особено присуството на честички PM10 и PM2.5.
Како еден од факторите се наведува греењето на домаќинствата со стари и неефикасни уреди.
Податоците од официјалниот државен систем за мониторинг покажуваат дека проблемот не е само декларативен. Во јануари 2025 година, на мерната станица во Тетово, дневната гранична вредност од 50 µg/m³ за PM10 била надмината во 25 дена во месецот. Во неколку денови концентрациите биле над 100 µg/m³, а на 1 јануари 2025 година биле измерени 150,3 µg/m³.
Мерната станица во Тетово продолжува да го следи квалитетот на воздухот, вклучително и PM10 и PM2.5.
Министерството исто така има наведено дека претходниот план за подобрување на квалитетот на воздухот во Тетово се однесувал на периодот 2017–2021 година и дека е потребен нов план и спроведување мерки на локално ниво.
Мерка што отвора прашања
Во програмата се споменува и „аеросолна метода“ како мерка за намалување на загадувањето на воздухот.
Документот предвидува набавка на механизација, опрема и препарати за прскање, како и можност за користење мобилна мерна станица за следење на параметрите за време на примената.
Овој дел заслужува посебно внимание, бидејќи секоја мерка за воздухот треба да се оценува не само според тоа дали е планирана, туку и според научните докази за нејзината ефикасност, влијанието врз здравјето и мерливите резултати пред и по интервенцијата.
Самата програма предвидува мониторинг на загадувачите и следење на резултатите.
Затоа, за јавноста би било важно да се објавуваат мерењата пред и по примената на вакви интервенции.
2,5 милиони денари за бездомни животни
Во програмата се предвидени 2,5 милиони денари за програмата за решавање на проблемот со бездомните животни на територијата на Тетово.
Ова прашање е поврзано со заштитата на животните, јавната безбедност и здравјето на населението.
Но и тука, вкупната сума сама по себе не покажува каков резултат ќе биде постигнат.
За реална проценка потребни се податоци за бројот на третирани животни, бројот на стерилизации, капацитетите за згрижување и конкретните резултати од програмата.
Што недостасува од перспектива на граѓаните?
Програмата содржи голем број активности и конкретни финансиски износи. Но годишната програма не е исто што и извештај за реализација.
За граѓанинот не е важно само:
- „Колку пари се планирани?“
туку и:
- „Колку се потрошени?“
- „Што е реализирано?“
- „Колку граѓани добиле субвенции?“
- „Каков бил резултатот?“
- „Колку чинел еден корисник?“
- „Која институција или компанија ја реализирала активноста?“
Ова е особено важно кај мерките што се реализираат преку јавни набавки или субвенции.
Во случајот со субвенциите за инвертер-клими и велосипеди, јавно достапниот мониторинг во текот на 2026 година веќе покажува разлика меѓу активностите наведени во програмата и нивната практична реализација.
Од план до резултат
Општина Тетово има релативно широка програма за заштита на животната средина во 2026 година. Таа ги опфаќа воздухот, енергетиката, алтернативниот транспорт, зеленилото, бучавата, бездомните животни, институционалните капацитети и еколошкото планирање.
На хартија, целите се јасни.
Но вистинскиот тест е реализацијата.
До септември 2026 година, достапните информации покажуваат дека дел од активностите се во фаза на подготовка или консултација, додека кај некои од најдиректните мерки за граѓаните – особено субвенциите за инвертер-клими и велосипеди – не е евидентирана реализација во периодите опфатени со јавното следење.
Што покажуваат досегашните податоци?
| Мерка | Планирано | Досегашна состојба според јавно достапните податоци |
| Инвертер-клими | 6,5 млн. денари | Не е започната до крајот на јуни 2026 |
| Велосипеди | 1,25 млн. денари | Не е реализирана до август 2026 |
| Зелен катастар | 1 млн. денари | Не е најден јасен јавен доказ дека е завршен |
| Енергетска ефикасност | Програма 2026-2029 | Во фаза на подготовка |
| Еколошки приоритети | Локални политики и мерки | Одржана конференција и консултативен процес |
| Третман на отпадните води | Колектор и пречистителна станица | Проектот сè уште беше без почеток на градежните работи во април 2026 |
Оваа табела не значи дека ниту една друга активност од областа на животната средина не е реализирана. Таа ги прикажува само мерките за кои во јавно достапните извори беа пронајдени доволно информации за проценка на статусот.
Од „планирано“ до „реализирано“
Од „планирано“ до „реализирано“
Ова покажува дека транспарентноста на реализацијата е подеднакво важна како и транспарентноста на планирањето.
Општината го објави планот. Следниот чекор е граѓаните јасно да видат колкав дел од тој план е претворен во конкретни резултати.Токму тука се наоѓа најважното прашање за еколошкиот буџет на Тетово.
Годишната програма може да има добри цели и значителни планирани средства. Но за граѓаните вистинската проверка започнува со прашањата:
- Колку од 21,7 милиони денари се потрошени досега?
- Колку договори се склучени?
- Колку граѓани добиле субвенции?
- Колку инвертер-клими се набавени преку општинската програма?
- Колку велосипеди се субвенционирани?
- Дали е завршен зелениот катастар?
- Колку дрвја се засадени?
- Дали се подобрил квалитетот на воздухот?
И, пред сè,
- Kои од овие резултати може да ги провери јавноста?
Во случајот со субвенциите за инвертер-клими и велосипеди, мониторингот објавен во текот на 2026 година веќе покажува дека постои значајна разлика меѓу мерката запишана во програмата и нејзината реализација на терен.
Поради ова, транспарентноста во однос на спроведувањето е исто толку важна колку и транспарентноста во однос на планирањето.
Општината го објави планот. Следниот чекор е граѓаните јасно да можат да видат колкав дел од овој план е преточен во конкретни резултати.
Автор: Ангел Стојановски
Оваа активност е поддржана од Иницијативата за дигитална демократија CIVICUS (DDI)