Nga subvencionet për klima inverter dhe biçikleta, te hartimi i Planit Lokal Ekologjik, kadastrës së gjelbër dhe masave për ajër më të pastër – ja çfarë parashikon programi i Komunës së Tetovës, sa mjete janë planifikuar dhe çfarë është realizuar deri tani.
Komuna e Tetovës ka miratuar Programin e aktiviteteve nga fusha e mbrojtjes së mjedisit jetësor dhe natyrës për vitin 2026. Programi është miratuar nga Këshilli i Komunës më 30 dhjetor 2025 dhe është publikuar në “Fletoren zyrtare të Komunës së Tetovës” nr. 24, më 31 dhjetor 2025.
Dokumenti përcakton masat që Komuna planifikon të ndërmarrë për ajrin, ujin, tokën, mbeturinat, zhurmën, natyrën, biodiversitetin, klimën dhe fusha të tjera të mbrojtjes së mjedisit.
Në një qytet si Tetova, ku ndotja e ajrit mbetet një prej problemeve më të dukshme mjedisore, programi për vitin 2026 ka një rëndësi të veçantë.
Sa para janë planifikuar?
Sipas programit zyrtar, për aktivitetet e mbrojtjes së mjedisit dhe natyrës janë paraparë 21.7 milionë denarë në pjesën e shpenzimeve.
Në anën tjetër, programi parasheh të hyra prej 7.75 milionë denarësh, duke krijuar një diferencë prej 13.75 milionë denarësh.
Nëse shikohet vetëm shuma e shpenzimeve të parashikuara, bëhet fjalë për rreth 352 mijë euro, me një kurs orientues prej 61.5 denarësh për një euro.
Por fondet nuk janë të përqendruara vetëm në një masë. Programi i ndan ato në disa aktivitete të ndryshme.
Programi në shifra
| Aktiviteti | Shuma e planifikuar |
| Hartimi i Planit Lokal Ekologjik – LEAP | 6,150,000 denarë |
| Subvencione për klima inverter | 6,500,000 denarë |
| Subvencione për biçikleta | 1,250,000 denarë |
| Kadastra e gjelbër | 1,000,000 denarë |
| Plan për zhurmën | 500,000 denarë |
| Dokumentacion teknik për B-lejet ekologjike | 600,000 denarë |
| Program për efikasitet energjetik | 600,000 denarë |
| Trajnime dhe forcim i kapaciteteve të sektorit | 1,000,000 denarë |
| Program për kafshët endacake | 2,500,000 denarë |
| Dezinfektim, dezinsektim dhe deratizim | 900,000 denarë |
| Plan aksional me masa afatshkurtra për ajër të pastër | 600,000 denarë |
| Gjithsej | 21,700,000 denarë |
Të gjitha këto shifra janë të përcaktuara në vetë Programin e Komunës për vitin 2026.
6.5 milionë denarë për klima inverter – por ku është zbatimi?
Një prej masave më konkrete është subvencionimi i qytetarëve për blerjen e klimave inverter.
Komuna ka paraparë 6.5 milionë denarë për këtë masë. Programi parashikon publikimin e thirrjes, aplikimin e qytetarëve, kontrollin e dokumentacionit, kontrollin në terren dhe më pas pagesën e subvencioneve.
Por pikërisht këtu del një dallim i rëndësishëm mes asaj që është planifikuar dhe asaj që është realizuar.
Sipas monitorimit të Programit për Mbështetjen e Reformave Zgjedhore, deri në fund të periudhës prill–qershor 2026, nuk ishte identifikuar thirrje publike për këtë masë, nuk kishte filluar procesi i aplikimit, nuk kishte përzgjedhje të përfituesve dhe nuk ishin evidentuar pagesa të subvencioneve. Monitoruesit gjithashtu nuk identifikuan prokurime publike të lidhura me këtë masë.
Raporti ngre edhe një çështje tjetër të transparencës financiare: ndërsa Programi i Mjedisit parashikon 6.5 milionë denarë për inverterët, në planin buxhetor është identifikuar 1.5 milionë denarë për kategorinë e përgjithshme të mbrojtjes së mjedisit dhe nuk është e qartë se në cilin zë buxhetor janë siguruar të gjitha mjetet për subvencionimin e inverterëve.
Pra, në këtë rast kemi një shembull konkret ku një aktivitet figuron në programin vjetor dhe ka një shumë të përcaktuar, por zbatimi praktik nuk ishte evidentuar deri në fund të tremujorit të dytë.
Kujdes: mos e ngatërroni këtë me vauçerët shtetërorë për inverterë
Gjatë vitit 2026 janë shpërndarë edhe vauçerë shtetërorë për kondicionerë inverter, por kjo është një masë e Ministrisë së Energjisë dhe nuk duhet të llogaritet si realizim i subvencionit prej 6.5 milionë denarësh të Komunës së Tetovës.
Në mars 2026, për shembull, u raportua se në nivel shtetëror ishin tërhequr 2,084 nga 4,070 vauçerët e ndarë për këtë program.
Prandaj, këto dy masa duhet të trajtohen veçmas: vauçerët shtetërorë nuk janë dëshmi se Komuna e Tetovës ka realizuar subvencionin e vet të planifikuar.
1.25 milionë denarë për biçikleta – ende pa realizim
Një tjetër masë në Programin e Mjedisit është subvencionimi i qytetarëve për blerjen e biçikletave, për të cilin janë planifikuar 1.25 milionë denarë.
Edhe këtu, megjithatë, të dhënat e monitorimit tregojnë një hendek mes planit dhe zbatimit.
Në gusht 2026, Portalb raportoi se Komuna e Tetovës ende nuk e kishte realizuar subvencionimin e biçikletave. Sipas monitorimit, nuk ishin publikuar thirrje, kritere, dokumentacion, afate apo mënyrë e aplikimit për qytetarët.
Monitoruesit gjithashtu raportuan se nuk ishin identifikuar prokurime të lidhura me këtë masë dhe se mbetej e paqartë procedura administrative dhe financiare për pagesën e subvencioneve.
Komuna nuk kishte dhënë përgjigje se pse masa nuk ishte realizuar dhe nëse do të realizohej deri në fund të vitit.
Kjo do të thotë se, të paktën sipas informacionit të publikuar deri në fund të gushtit, 1.25 milionë denarët e planifikuar për subvencione për biçikleta nuk kishin prodhuar ende një skemë të dukshme për qytetarët.
Çfarë është bërë ndërkohë?
Jo të gjitha aktivitetet mjedisore mbetën vetëm në nivelin e planifikimit.
Në prill 2026, në Tetovë u organizua konferenca „Identifikimi i prioriteteve mjedisore të Komunës së Tetovës“, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të Komunës, Ministrisë së Mjedisit, ekspertëve dhe shoqërisë civile.
Në këtë ngjarje u diskutua për problemet mjedisore të Tetovës, si dhe për politikat dhe aktivitetet e ardhshme që lidhen me procesin e tranzicionit të gjelbër.
Gjatë diskutimeve u propozua gjithashtu krijimi i një sektori të veçantë për mjedisin dhe energjetikën në Komunën e Tetovës.
Kjo është e rëndësishme sepse forcimi i kapaciteteve institucionale në fushën e mjedisit dhe energjetikës është pjesë edhe e prioriteteve më të gjera të programit për mandatin 2025–2029.
Megjithatë, një konferencë, konsultim ose takim pune nuk duhet të barazohet automatikisht me realizimin e një mase konkrete buxhetore. Për këtë nevojiten rezultate konkrete, si dokumente, kontrata, prokurime, investime ose aktivitete të përfunduara.
Programi për efikasitet energjetik është në përgatitje
Një zhvillim tjetër është programi për efikasitet energjetik për periudhën 2026–2029.
Në dokumentacionin e Komunës për efikasitetin energjetik parashikohet organizimi i debatit publik, përgatitja e Programit për Efiçiencë të Energjisë 2026–2029, krijimi i një baze elektronike për analizën e kostove të objekteve komunale dhe përgatitja e dokumentacionit teknik për objektet ku do të zbatohen masa të efikasitetit energjetik.
Për këtë projekt është paraparë një vlerë totale prej 1.64 milion denarësh.
Kjo tregon se në vitin 2026 Komuna nuk është vetëm duke parashikuar subvencione për qytetarët, por edhe duke punuar në krijimin e një baze më të gjerë për reduktimin e konsumit të energjisë në objektet publike.
Megjithatë, edhe këtu duhet bërë dallimi mes përgatitjes së programit dhe zbatimit të masave konkrete. Vetë dokumenti përcakton si rezultate të pritshme programin, bazën elektronike dhe dokumentacionin teknik – jo ende një listë të ndërtesave ku masat janë realizuar.
Kadastra e gjelbër: ende pa dëshmi të qartë për përfundim
Programi i vitit 2026 parashikon 1 milion denarë për përpilimin e kadastrës së gjelbër.
Kjo masë ka rëndësi sepse Komuna e ka përfshirë kadastrën e gjelbër edhe në programin më të gjerë të mandatit 2025–2029.
Në atë program janë përmendur edhe objektiva të tjera si mbjellja e 5,000 fidanëve, zgjerimi i hapësirave të gjelbra, krijimi i infrastrukturës së gjelbër dhe zhvillimi i shtigjeve për biçikleta.
Por nga hulumtimi i materialeve të publikuara deri tani nuk del një dëshmi e qartë publike se kadastra e gjelbër e paraparë me 1 milion denarë është përfunduar dhe publikuar si produkt i aksesueshëm për qytetarët.
Kjo është pikërisht një nga fushat ku transparenca do të ishte veçanërisht e dobishme: qytetarët duhet të mund të shohin një hartë ose databazë ku evidentohen hapësirat e gjelbra dhe pemët publike.
Plani për zhurmën
Për përgatitjen e Planit për zhurmën janë paraparë 500 mijë denarë.
Zhurma urbane shpesh mbetet në hije në krahasim me ndotjen e ajrit, por edhe ajo është pjesë e politikave për mbrojtjen e mjedisit.
Një plan i tillë mund të ndihmojë në identifikimin e lokacioneve problematike dhe në përcaktimin e masave për reduktimin e zhurmës nga trafiku, objektet hotelierike, aktivitetet komerciale dhe burime të tjera.
600 mijë denarë për efikasitetin energjetik
Programi parashikon gjithashtu 600 mijë denarë për Programin për efikasitet energjetik.
Masa është veçanërisht e rëndësishme nëse lidhet me objektet publike, shkollat dhe ndërtesat komunale, pasi reduktimi i konsumit të energjisë mund të ketë njëkohësisht efekt financiar dhe mjedisor.
Megjithatë, në vetë dokumentin e programit nuk është dhënë një listë e detajuar e objekteve ku do të realizohen ndërhyrje konkrete.
Ajri: problemi që edhe vetë Komuna e identifikon si më të madhin
Programi i Komunës e identifikon qartë problemin kryesor.
Në dokument thuhet se problemi më i madh në fushën e mbrojtjes së mjedisit me të cilin përballet Tetova është cilësia e dobët e ajrit, veçanërisht prania e grimcave PM10 dhe PM2.5.
Si një nga faktorët përmendet ngrohja e amvisërive me pajisje të vjetra dhe joefikase.
Të dhënat nga sistemi zyrtar shtetëror i monitorimit tregojnë se problemi nuk është vetëm deklarativ. Në janar 2025, në stacionin matës në Tetovë, vlera kufitare ditore prej 50 µg/m³ për PM10 ishte tejkaluar në 25 ditë të muajit. Në disa ditë përqendrimet ishin mbi 100 µg/m³, ndërsa më 1 janar 2025 ishte matur 150,3 µg/m³.
Stacioni matës në Tetovë vazhdon të monitorojë cilësinë e ajrit, përfshirë PM10 dhe PM2.5.
Ministria gjithashtu ka theksuar se plani i mëparshëm për përmirësimin e cilësisë së ajrit në Tetovë i referohej periudhës 2017–2021 dhe se nevojitet një plan i ri dhe zbatimi i masave në nivel lokal.
Masë që ngre pyetje
Në program përmendet edhe “metoda aerosol” si masë për reduktimin e ndotjes së ajrit.
Dokumenti parashikon blerjen e mekanizimit, pajisjeve dhe preparateve për spërkatje, si dhe mundësinë e përdorimit të një stacioni mobil matës për monitorimin e parametrave gjatë zbatimit të masës.
Kjo pjesë meriton vëmendje të veçantë, pasi çdo masë për ajrin duhet të vlerësohet jo vetëm sipas faktit nëse është planifikuar, por edhe sipas dëshmive shkencore për efektivitetin e saj, ndikimit mbi shëndetin dhe rezultateve të matshme para dhe pas ndërhyrjes.
Vetë programi parashikon monitorimin e ndotësve dhe ndjekjen e rezultateve.
Prandaj, për publikun do të ishte e rëndësishme që të publikohen matjet para dhe pas zbatimit të ndërhyrjeve të tilla.
2,5 milionë denarë për kafshët endacake
Në program janë paraparë 2,5 milionë denarë për programin për zgjidhjen e problemit të kafshëve endacake në territorin e Tetovës.
Kjo çështje lidhet me mbrojtjen e kafshëve, sigurinë publike dhe shëndetin e popullsisë.
Megjithatë, edhe këtu, shuma totale në vetvete nuk tregon se çfarë rezultati do të arrihet.
Për një vlerësim real nevojiten të dhëna për numrin e kafshëve të trajtuara, numrin e sterilizimeve, kapacitetet për strehim dhe rezultatet konkrete të programit.
Çfarë mungon nga perspektiva e qytetarëve?
Programi përmban një numër të madh aktivitetesh dhe shuma konkrete financiare. Megjithatë, programi vjetor nuk është i njëjtë me një raport për realizimin.
Për qytetarin nuk është e rëndësishme vetëm të dihet:
- „Sa para janë planifikuar?“
por edhe:
- „Sa janë shpenzuar?“
- „Çfarë është realizuar?“
- „Sa qytetarë kanë marrë subvencione?“
- „Cili ka qenë rezultati?“
- „Sa ka kushtuar një përfitues?“
- „Cili institucion ose kompani e ka realizuar aktivitetin?“
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për masat që realizohen përmes prokurimeve publike ose subvencioneve.
Në rastin e subvencioneve për klima inverter dhe biçikleta, monitorimi publik gjatë vitit 2026 tashmë tregon një dallim mes aktiviteteve të përcaktuara në program dhe realizimit të tyre praktik.
Nga plani te rezultati
Komuna e Tetovës ka një program relativisht të gjerë për mbrojtjen e mjedisit për vitin 2026. Ai përfshin cilësinë e ajrit, energjetikën, transportin alternativ, hapësirat e gjelbra, zhurmën, kafshët endacake, kapacitetet institucionale dhe planifikimin mjedisor.
Në letër, qëllimet janë të qarta.
Por testi i vërtetë qëndron te realizimi.
Deri në shtator 2026, informacionet e disponueshme tregojnë se disa aktivitete janë në fazën e përgatitjes ose konsultimit, ndërsa për disa nga masat që ndikojnë më drejtpërdrejt te qytetarët, veçanërisht subvencionet për klima inverter dhe biçikleta, nuk është evidentuar realizim gjatë periudhave të përfshira në monitorimin publik.
Por për disa prej masave më të dukshme për qytetarët, rezultatet janë shumë më të kufizuara.
Çfarë tregojnë të dhënat deri tani?
| Masa | Çfarë ishte planifikuar | Gjendja e identifikuar |
| Klima inverter | 6.5 mln denarë | Nuk ishte nisur deri në fund të qershorit 2026 |
| Biçikleta | 1.25 mln denarë | Nuk ishte realizuar deri në gusht 2026 |
| Kadastra e gjelbër | 1 mln denarë | Nuk u gjet dëshmi e qartë publike për përfundim |
| Efikasiteti energjetik | Program 2026–2029 | Në fazë përgatitjeje |
| Prioritetet mjedisore | Strategji/politika lokale | U zhvillua konferencë dhe proces konsultimi |
| Trajtimi i ujërave të zeza | Kolektor + impiant | Ende pa fillim të punimeve në prill 2026. |
Kjo tabelë nuk do të thotë se asnjë aktivitet tjetër mjedisor nuk është realizuar. Ajo tregon vetëm masat për të cilat u gjetën të dhëna publike të mjaftueshme për të vlerësuar statusin.
Nga “është planifikuar” te “është realizuar”
Pikërisht këtu qëndron pyetja më e rëndësishme për buxhetin mjedisor të Tetovës.
Një program vjetor mund të ketë objektiva të mira dhe shuma të konsiderueshme të planifikuara. Por për qytetarët, matja reale fillon me pyetjet:
- Sa nga 21.7 milionë denarët janë shpenzuar deri tani?
- Sa kontrata janë nënshkruar?
- Sa qytetarë kanë marrë subvencione?
- Sa inverterë janë blerë përmes programit komunal?
- Sa biçikleta janë subvencionuar?
- A është përfunduar kadastra e gjelbër?
- Sa pemë janë mbjellë?
- Sa është përmirësuar cilësia e ajrit?
Dhe mbi të gjitha,
- Cilat nga këto rezultate mund të verifikohen nga publiku?
Në rastin e subvencioneve për inverterë dhe biçikleta, monitorimi i publikuar gjatë vitit 2026 tashmë tregon një dallim të madh mes masës së shkruar në program dhe zbatimit të saj në terren.
Kjo e bën transparencën e realizimit po aq të rëndësishme sa transparencën e planifikimit.
Komuna ka publikuar planin. Hapi tjetër është që qytetarët të mund të shohin qartë se sa prej këtij plani është kthyer në rezultate konkrete.
Autori: Angel Stojanovski
Ky aktivitet mbështetet nga Iniciativa për Demokraci Dixhitale CIVICUS (DDI)